martes, 13 de setembro de 2011

Agustín Fernández Paz, Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil y Juvenil

Dous dos meus escritores preferidos forman parte dende hai anos da listaxe dos amigos que quero: son un home afortunado. Un deles é Xabier P. Docampo, a persoa que mellor me fixo entender o oficio de escribir; o outro é Agustín Fernández Paz. Se os teño por favoritos non é só pola súa incuestionábel grandeza literaria, polas moitas páxinas memorábeis que deixan xa escritas, senón tamén pola súa afouteza para defenderen o que é xusto e polo seu permanente compromiso coas causas nas que cren. Por daren a cara mentres outros disimulan. Admíroos porque son xente que non cansa nunca, que non se resigna; para min Agustín e Xabier son a principal razón -estou por dicir a única- pola cal sigo convencido de que existe algo que podemos chamar "país".

Hoxe concedéronlle a Agustín o VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil y Juvenil, "por su compromiso con los valores humanos universales y su papel determinante en la construcción de una literatura infantil y juvenil en lengua gallega”. É un fito histórico: por primeira vez un gran premio internacional avala a traxectoria dun autor na nosa lingua, e o elixido foi Agustín, un home de ben, mestre, amigo, irmao. Virán máis recoñecementos, e infelizmente virán tamén tempos sombríos, mais ninguén poderá impedir que cada noticia feliz sexa para nós un gromo de esperanza.

venres, 19 de agosto de 2011

Adeus a Raúl Ruiz (1941-2011)

Marabillounos hai uns meses con Mistérios de Lisboa, unha deslumbrante adaptación dun romance de Camilo Castelo Branco que fai que calquera cineasta novo pareza, en comparación co mestre chileno, un vulgar aprendiz. Durante a rodaxe foille diagnosticado un cancro hepático; acabou a película gravemente enfermo e en marzo do pasado ano tivo que someterse a un transplante de fígado. Estaba no hospital "entre la vida y la muerte" cando o filme foi presentado na súa forma definitiva no Marché du Film de Cannes. Logo concursou en Donostia; gañou o premio ao mellor director, pero merecía máis. Merecíaos todos, de feito.

Foi outro fito nunha carreira inusualmente prolífica, tanto que habemos ser lexión os cinéfilos que coñecemos dela apenas unha pequena parte, en calquera caso suficiente para gardarlle respecto e admiración. Raúl Ruiz morreu hoxe en París aos 70 anos por mor dunha afección pulmonar. Tiña a cabeza chea de proxectos: o seu "regreso" a Chile, La noche de enfrente, gravada no mes de marzo e que debe estar rematada, ou case; unha gran produción en Portugal, As linhas de Torres, que debía comezar a filmar en outubro e para a cal contaba cun reparto de luxo (John Malkovich, Mathieu Amalric, Léa Seydoux, Melvil Poupaud, Marisa Paredes, Adriano Luz e Albano Jerónimo); unha versión de El niño que enloqueció de amor de Eduardo Barrios e finalmente a máis que apetecíbel precuela de Mistérios de Lisboa, centrada no personaxe do Padre Dinis ao que deu vida maxistralmente o antes citado Adriano Luz.

sábado, 13 de agosto de 2011

Un cineasta na capa do Público

O xornal portugués Público dedica hoxe boa parte da súa capa a destacar a presenza de directores portugueses en diferentes festivais internacionais [1]. Para ilustrar a información de apertura do suplemento Ípsilon emprega unha foto do amigo Gonçalo Tocha, de quen levo falando ben dende que o descubrín no Indielisboa 2007 co magnífico Balaou. Hoxe o bo do Gonçalo presenta en Locarno unha longametraxe de intencións monumentais da que puiden ver hai uns meses un moi estimulante adianto: É na Terra Não É Na Lua, un achegamento "total" á máis pequena das illas do arquipiélago dos Açores, a do Corvo. Outro amigo, o gran Francisco Ferreira, escribiu sobre o filme na revista Expresso; déixolles a seguir as dúas páxinas do artigo: 1 e 2

Alégrome ben do éxito dos cineastas que admiro, e máis aínda de que haxa xornais que saben darlle á creación cultural, e en particular a cinematográfica, o espazo que merece. Unha portada coma esta do Público en Galicia é absolutamente impensábel.

[1] Gonçalo Tocha en Locarno con É na Terra..., Teresa Villaverde en Venecia-Orizzonti con Cisne, João Canijo en Donostia con Sangue do meu sangue, Gabriel Abrantes en Locarno con Liberdade (co-dirixida por Benjamim Crotty) e en Venecia con Palácios de pena (co-dirixida por Daniel Schmidt), João Pedro Rodrigues e João Rui Guerra da Mata con Alvorada vermelha en Locarno, e Joaquim Sapinho en Toronto con Deste Lado da Ressurreição.

sábado, 6 de agosto de 2011

A axenda alternativa de Xornal

Cando en febreiro de 2009 o cineasta estadounidense James Benning visitou o CGAI para presentar o seu filme Utopía no marco dun ciclo dedicado á súa obra, Xornal de Galicia decidiu facer del o protagonista do seu suplemento cultural dos sábados. Que un diario xeralista lle dedicara tan xeneroso espazo a un autor de culto daquela apenas coñecido no país era un xesto atrevido revelador do espírito do equipo de Cultura de Xornal, con Iago Martínez á cabeza: o de ir na procura dunha axenda alternativa contra o consello dos cínicos de confianza, eses que teñen sempre na boca un “eu xa cho dixen”. Aquelas páxinas sobre Benning, por certo, estiveron durante moito tempo entre as máis vistas do sitio web, o cal proba que a loucura non era tanta, e que na sección de Cultura, igual que nas outras, o obxectivo non debe ser unicamente o de daren fe do que pasou o día anterior, senón tamén o de nos descubriren cousas que non sabiamos.

Seguramente por iso apostaron por darlle visibilidade a creadores que outros medios se esforzan ben en ignorar. Ninguén coma Xornal tratou con tanto interese e respecto os cineastas emerxentes galegos, cuxos éxitos -pequenos ou grandes- foron celebrados con afecto case fraternal. A ese carro sumouse logo máis xente, pero foi Xornal o que arriscou a darlle papel impreso a autores de curtas que nalgúns casos -é o que ten facer apostas: ás veces gañas- acabaron chegando a grandes festivais, incluído ese no que están pensando.

E non se atendeu soamente os galegos, non. Tamén a Nicolas Klotz e a Barbara Hammer, a Javier Rebollo e a Isaki Lacuesta, a Alain Bergala e a Paulino Viota; nomes todos eles que un non esperaba atopar noutros recunchos dos quioscos. Por iso malia os erros e fraquezas cómpre recoñecer, agora que o corpo aínda está quente, o extraordinario papel que desempeñou Xornal e o moito que o habemos botar de menos no sucesivo. A desaparición da súa edición impresa é outra derrota máis, acho que xa definitiva. Queda o dixital, onde nos seguiremos vendo: o meu acordo de colaboración está escrito en tinta transparente, tamén chamada gintonic, e polo momento aínda non secou.

Martin Pawley. Publicado en Xornal de Galicia, edición dixital, o sábado 6 de agosto de 2011

sábado, 30 de xullo de 2011

Os lugares da mirada

Atópase nas librerías máis audaces Ver y poder. La inocencia perdida: cine, televisión, ficción, documental, suxerente conxunto de ensaios escrito polo francés Jean-Louis Comolli (1941), crítico de cine e jazz, teórico, director, documentalista captador de vidas (Durruti, Totó) e mesmo campañas electorais da ultradereita francesa. Publicada no 2004, recibimos unha traducción arxentina (2007) que adxunta unha (preclara) introducción de Eduardo A. Russo, redactor da revista El Amante.

A carreira de Comolli é unha das máis impresionantes do cine moderno. O seu paso por Cahiers du Cinema, xefe de redacción e autor de seis artigos influentes, Técnica e ideoloxía (1971-1972), é histórico. Frecuentador de artistas e mundos inesquecibles, reivindicador de pensadores tutelares (Bazin, Daney, Foucault, Deleuze, Rancière), a súa suma de procura moral, estética e política vertebra un proxecto maior que se extende por estas páxinas.

Textos escritos entre 1988 e 2003, Comolli establece unha transversalidade mutante encadeada, unha alternancia de diario e declaración de amor, ensaio e folla de ruta, proposta didáctica e peza de reflexión. Son moitos os aspectos tratados de xeito brillante na rede tecida –froito de artigos, notas, conferencias, debates–: o cine-ensaio, a pulsión escópica, a (predominante) representación do real, a ética da imaxe, a complexidade dos creadores, a mirada do outro, a dualidade escritura/espectáculo ou as solucións de posta en escena. As tomas de partido non poden ser pois casuais, de Kramer, Costa, Claire Simon, Philibert, Rouch, Cassavetes a Pasolini, Rossellini, Kiarostami, Godard, Renoir ou Vertov. Imprescindible.

José Manuel Sande. Publicado en Xornal de Galicia o sábado 30 de xullo de 2011

Neil Young escribe sobre Vikingland de Xurxo Chirro

Nunha ampla crónica sobre o FIDMarseille, o prestixioso crítico Neil Young destaca de maneira eloxiosa o filme de Xurxo Chirro Vikingland. Aquí lles deixo unha tradución apresurada das palabras de Neil Young (o orixinal en inglés, aquí):

(...) De feito, a práctica totalidade das obras seleccionadas para o FID son rarezas mesmo para a maioría dos centros culturais de Gran Bretaña -dados os imperativos económicos do sistema de distribución, é realmente o único dos festivais de cinema que se pode permitir darlle unha oportunidade a un proxecto que soa tan salvaxemente esotérico coma, por exemplo, Vikingland de Xurxo Chirro.

Despois de descubrir por casualidade un lote de fitas VHS na sección de estudios locais da biblioteca da súa vila, Chirro decatouse de foran filmadas durante 1993/94 por Luís Lomba -coma Chirro, nativo da rexión española de Galicia- durante o tempo que traballou baixo cuberta nun ferry danés/alemán. O que comeza coma unha broma inxenua e banal con estilo de vídeo caseiro (e que provocou varias escapadas antes da metade na segunda proxección pública) medra con forza para volverse máis intrigante a medida que Lomba explora as capacidades da cámara. As imaxes sen cortes do seu traballo que rexistra recordan o vídeo-arte experimental -e durante os enigmáticos interludios no camarote intuímos un individuo máis introspectivo que o nacho despreocupado que coñecen os seus compañeiros.

A Vikingland deulle forma evidentemente Chirro -en capítulos inspirados (mesmo no título) polos interludios de non-ficción do clásico mariño de Herman Melville Moby-Dick. Mais isto é un Moby-Dick sen balea, sen Ahab -e os seus inquietantes e inesperadamente resoantes resultados quizais lle deban como mínimo outro tanto ás parábolas psicolóxicas do mariñeiro-escribán Joseph Conrad.

Aínda que perdura con sorprendente forza na memoria (para todos aqueles que a vimos até o final, un segundo visionado pareceu inmediatamente desexábel), Vikingland non foi o máis logrado debut do FID 2011. Esa honra perténcelle a How I Filmed The War de Yuval Sagiv, que foi -por incríbel que pareza- exhibido por primeira vez fóra do seu país de orixe, Canadá, onde se estreou en maio de 2010 (...)

Tradución: Martin Pawley 

Donostia, o curmán pobre

A Mostra de Venecia fixo pública onte a súa inabarcábel programación completa, cunha sección competitiva que combina grandes autores –Cronenberg, Ferrara, Garrel, Polanski, Friedkin, Sokurov– e cineastas que se incorporaron á pasarela festivaleira nos últimos anos –Giorgos Lanthimos, Steve McQueen, Andrea Arnold–. O luxo cinéfilo prosegue fóra de concurso con Chantal Akerman, Marco Bellocchio, Ermano Olmi, Victor Kossakovsky ou Al Pacino, mais a volta da parella Claude Nuridsany & Marie Perennou, autores de Microcosmos e Xénese. En Orizzonti, a portuguesa Teresa Villaverde (Cisne) e o chileno José Luis Torres Leiva (Verano) nunha ampla listaxe na que tamén resoan os nomes de Michael Glawogger, Ross McElwee e Ben Rivers.

Unhas horas antes o Festival de Donostia daba a coñecer once títulos da súa sección oficial, e o anuncio revela con claridade as dificultades para facerse un oco nun calendario no que por orzamento e por historia son o curmán pobre. Con Venecia coma meta inalcanzábel, a estratexia pasa por acoller filmes que teñen a súa verdadeira premiere en Toronto, caso dos de Terence Davies –a gran figura desta edición–, Sarah Polley e Mathieu Demy, o fillo de Jacques, a quen se lle dedica unha retrospectiva. Posto que pasaron por salas nos seus países de orixe tampouco son presentacións mundiais nin a comedia Los Marziano de Ana Katz, estreada con éxito na Arxentina a finais de abril, nin Kiseki de Hirokazu Kore-eda, un habitual do certame sempre derrotado, a diferenza de Arturo Ripstein, que gañou dúas veces a Cuncha de Ouro e agora proba sorte con Las razones del corazón. É un programa de transición, continuísta. Polos cambios, se os houber, aínda haberá que agardar.

Martin Pawley. Artigo publicado o venres 29 de xullo en Xornal de Galicia

Actualización: outros dous filmes aínda non anunciados oficialmente mais si seguros na sección oficial de Donostia son No habrá paz para los malvados de Enrique Urbizu e Los pasos dobles de Isaki Lacuesta. Isaki presentará ademais un documental en Zabaltegi relacionado con ese mesmo proxecto, e tamén con Miquel Barceló coma inspirador: El cuaderno de barro.

Actualización 2 de agosto de 2011: o festival deu a coñecer a listaxe de filmes españois seleccionados nas diferentes seccións, entre os cales hai dous con produción galega: Tralas luces de Sandra Sánchez (Tic Tac Producciones) e Arrugas de Ignacio Ferreras (Perro Verde Films)

sábado, 23 de xullo de 2011

Viaxe ao reino onírico


Varios aspectos destacan en When You’re Strange (2009), documental sobre a traxectoria de The Doors, a mítica banda de rock californiana –un legado esencialmente expresado en 54 meses, entre 1966 e 1971– formada por Ray Manzarek, Robby Krieger, John Densmore e Jim Morrison. Un deles é tan inusual como afortunado: o afán didáctico e a análise musical sitúanse por enriba da biografía ao uso. Isto non representa obstáculo para un entretido repertorio (cronolóxico) salpicado das fitas, incidentes, censuras e angustias acontecidas ao grupo coa figura do malogrado Morrison como núcleo.

Rebobinado dinámico pola conciencia dunha época complexa –a psicodelia, os movementos sociopolíticos, a adicción á violencia dun país, Vietnam, a segregación racial, a clausura final dos soños–, a renuncia a entrevistas e a construción con substancial material da época permite unha narración precisa que, sen abdicar da subxectividade, aparece conducida pola lúcida e omnipresente voz do actor Johnny Depp, experto en relatos contraculturais.

Aproximación ao eclecticismo autodidacta do grupo, o despregamento dos temas memorables –The End, Riders on the Storm, Light My Fire, Break on Through (to the Other Side), Touch Me– condensa un traballo realizado con autenticidade por Tom Dicillo (1953), cineasta de estirpe independente autor de filmes como Johnny Suede e Delirious que iniciou a súa traxectoria como camarógrafo de Jim Jarmusch. Presente en Berlín, Sundance e San Sebastián, premio Grammy, a empresa española Avalon prosegue coa súa brillante colección de biopics musicais –Joe Strummer, Joy Division, Scott Walker, Neil Young, Chet Baker ou Daniel Johnston–.

José Manuel Sande. Publicado o sábado 23 de xullo en Xornal de Galicia.

A superioridade de Pedro Costa

A organización do festival de curtametraxes de Vila do Conde ten razóns de sobra para estar ben satisfeita: a décimo novena edición pechou con máis de vinte mil espectadores, aos que haberá que sumar os que se acumulen nas extensións que se celebran en diferentes vilas e cidades portuguesas. A cifra revela o alto grao de consolidación dun certame que asenta o seu éxito nuns contidos sempre excelentes nos que hai sitio para moitas das mellores producións da tempada, elixidas con intuición e coraxe polo equipo de programación. O prestixio acumulado ano tras ano facilita a visita de grandes nomes do cinema actual, dende o romanés Corneliu Porumboiu, obxecto dunha retrospectiva, até o ilustre Thom Andersen ou o actor-director Louis Garrel, presentes os dous nun palmarés final coroado pola subxugante Boro in the box de Bertrand Mandico, unha curta longa –40 minutos– que fai un singular achegamento á figura do polaco Walerian Borowczyk, autor que gozou de certa celebridade nos setenta pola pegada erótica de filmes coma A besta ou Interior dun convento.

Dentro da competición nacional o gran triunfador foi Pedro Costa con O nosso homem, nova demostración da súa superioridade intelectual e artística. O de “nova” é un dicir, por canto a peza é o resultado da remontaxe de dous traballos anteriores, Tarrafal, un encargo da Fundação Calouste Gulbenkian coa deportación dun mozo caboverdiano ao fondo; e a máis fantasmal A caça ao coelho com pau, producida co apoio do Festival de Jeonju. Dúas obras concibidas de maneira independente cuxa fusión permítelle ao mestre erguer outro retrato poético da crueldade dun sistema que converte os que están nas súas marxes en espectros.

Martin Pawley. Artigo publicado o venres 22 de xullo en Xornal de Galicia

sábado, 16 de xullo de 2011

Invención da imaxe e centros de arte


A diversificación da actividade do cineasta barcelonés José Luis Guerín (1960) permítelle nos últimos anos o aumento do volume do traballo ao tempo que a entrada noutras canles de difusión, os centros de arte. O autor de grandes títulos da historia do cine, de Tren de sombras (1997) a En la ciudad de Sylvia (2007), ofrece nestes días –desde decembro de 2010 e ata o 28 de agosto– unha exposición a modo de instalación audiovisual, La Dama de Corinto. Un esbozo cinematográfico, dentro do Museo de Arte Contemporáneo Esteban Vicente de Segovia.

Despois de gozar na Bienal de Venecia 2007 da montaxe fotosecuencial Las mujeres que no conocemos, a historiadora da arte –ex directora do Reina Sofía– Ana Martínez de Aguilar queda fascinada por esta vertente creativa de Guerín. Contactan e xorde unha proposta específica para o museo segoviano, unha instalación en varias salas –cadros proxectados– acompañada dunha publicación. No libro, con textos de Martínez de Aguilar e Calvo Serraller, inclúese, establecido Guerín na epístola fílmica –quente a correspondencia (CCCB) con Jonas Mekas–, a obra fílmica central en DVD, Dos cartas a Ana.

A peza –media hora– profundiza no presuposto previo, o proveito das relacións pintura-cine e a constitución das imaxes en Occidente. Conto de esbozos e sombras, Guerín constrúe en ton didáctico e poético o paralelismo pantalla-lenzo mentres indaga na súa querencia polas orixes, a esencialidade e a decantación por unha arte austera, onde a presenza do mito, as imaxes desaparecidas e a invocación a Plinio o Vello –Historia Natural– comportan unha explicación da arte impregnada de ilusión, frescura e sabedoría.

José Manuel Sande. Publicado en Xornal de Galicia o sábado 16 de xullo de 2011