mércores, 25 de marzo de 2026

Fantasmas da memoria

Imaxe promocional de Espellos nº 3, que se estrea en salas o 10 de abril. Fonte: Filmin.
A longametraxe En tránsito, que transcorre ao inicio da ocupación nazi de Francia, está poboada por personaxes á espera de conseguir visados e pasaxes que os leven camiño da América, billetes sen data de regreso cos cales fuxir da barbarie inminente. O director, Christian Petzold, tomou nese filme a decisión arriscada de valerse dunha ambientación contemporánea. As paisaxes urbanas que vemos son as de hoxe, igual ca os coches, os barcos ou o vestiario. Este choque de tempos engade unha capa moi poderosa ao achegar o drama da guerra e o holocausto ao presente para sinalar novas vítimas. A Europa que asasinou xudeus ou xitanos non hai tanto deu paso a unha Europa racista e xenófoba que practica a ignominia de marcar outros seres humanos coa etiqueta de “ilegais”, que expulsa migrantes ou lles lanza pelotas de goma nas fronteiras. As culpas non son só as do pasado, seguimos fabricando razóns para a vergoña. Oito anos despois da súa estrea na Berlinale de 2018, a súa clarividencia resulta aínda máis admirábel. Neste 2026 que discorre a unha invasión por mes, Venezuela primeiro, Irán despois, no que a lei dos máis fortes esnaquizou o pouco que quedaba do dereito internacional sen contestación práctica por parte das outras potencias ou, no mellor dos casos, cunha simple reprobación de boca para fóra, revisar En tránsito non deixa bo corpo: para alén de representar unhas culpas non abondo expiadas, as súas imaxes adquiren matices premonitorios. Se calquera von der Leyen afirma sen arroibar que a orde mundial está morta e ben morta e se nos convida día si, día tamén, a investir máis miles de millóns na industria da guerra, se votar fascismo xa é unha opción considerada normal por un de cada cinco dos nosos veciños, talvez non esteamos tan lonxe dese universo de refuxiados na busca de vías urxentes de saída (...) 

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 21 de febreiro de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

sábado, 14 de marzo de 2026

Lucía Veiga, oficio de pór e quitar.

O vindeiro sábado 21 de marzo entréganse no Auditorio Fuxan os Ventos de Lugo os premios Mestre Mateo da Academia Galega do Audiovisual, que chegan á súa vixésimo cuarta edición co maior número de candidaturas de sempre e a presenza entre as finalistas dun filme que tamén concorre aos Oscars como é Sirat de Oliver Laxe. Falamos coa presidenta da Academia, a actriz Lucía Veiga, do papel dunha entidade que fará 25 anos en 2027, unha efeméride que convida a facer balance dos cambios que se produciron neste tempo mais tamén dos desafíos pendentes.

Cales son as funcións que desenvolve a Academia Galega do Audiovisual, para alén desa cara máis pública que son os premios Mestre Mateo?
Fíxate que eu, como socia que xa era antes, tampouco tiña presente todo o que facía a Academia, e comprendo que o resto dos académicos e o público siga pensando que o fundamental son os Mestres, que traballamos un mes ao ano e que o resto do tempo non se fai nada. Un dos propósitos é facermos máis visíbeis todas as nosas actividades. A Academia ten como obxectivo potenciar, protexer e mellorar a creación audiovisual, ser un punto de encontro entre todas as profesións do sector, e unha das patas desa tarefa é organizar os premios, mais hai outras xestións que teñen que ver coas administracións, as institucións e coa propia audiencia. Facemos encontros, debates, ciclos de proxeccións... moitas actividades que se organizan xunto con outras asociacións do sector. A nosa función é axudar e servir como piar no que se apoien outras cousas. Ao termos dentro da Academia tanta variedade de profesións, que mesmo poden ter intereses encontrados entre si, a nosa actuación pode ficar ás veces limitada, pois a Academia non se pode manifestar ou apoiar certos asuntos que só afecten a unha parte, non podes poñerte de parte de ninguén, sempre hai que pensar no conxunto. Mais hai moito que se pode facer no que atinxe ao conxunto; falamos de dereitos, de igualdade, de lingua, de cultura, de seguridade, de melloras para todo o sector. Agora, por exemplo, estase falando moito dos asesores de intimidade e dos asesores de infancia nas rodaxes. E cómpre insistir na cuestión da lingua, que ten que ser unha cuestión perpetua na nosa academia. De feito o premio de honra Fernando Rey este ano vai a unha tradutora e asesora lingüística, Rosa Moledo, e pensamos que sempre terá sentido lembrar que un dos nosos obxectivos fundamentais é a defensa da lingua e da calidade da lingua. Iso é así aínda que audiovisual galego tamén é aquel que non se fai en galego, o cal tamén é unha batalla dentro da Academia porque hai opinións moi enfrontadas, hai quen cre que só o que se fai en galego é audiovisual galego e quen pensa que se se fai en Galiza con profesionais galegos e con orzamentos galegos, é audiovisual galego (...)

Martin Pawley. Entrevista completa publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 14 de febreiro de 2026. As persoas subscritoras poden lelo completo nesta ligazón.

luns, 2 de marzo de 2026

As estações (2025). Crítica e entrevista a Maureen Fazendeiro

As estações (Maureen Fazendeiro, 2025)
Una de las más fértiles tendencias del cine portugués es la que se mueve en un espacio híbrido entre el documental y la ficción entretejiendo la curiosidad etnográfica y la investigación de la cultura popular, con la obra de los años 70 y 80 de António Reis y Margarida Cordeiro como exponente más reconocible o, en la misma época, la de Noémia Delgado y Manuela Serra, pero de la que podemos rastrear huellas muy anteriores, de Maria do Mar (José Leitão de Barros, 1930) a Acto de Primavera (Manoel de Oliveira, 1963). A esa estirpe pertenece el primer largometraje en solitario de Maureen Fazendeiro, cuyo punto de partida es el descubrimientodel trabajo arqueológico del matrimonio alemán Georg y Vera Leisner, quienes inventariaron los monumentos megalíticos de la península ibérica y en particular se establecieron en Portugal en los años 40 (...) 

Martin Pawley. O texto completo pode lerse no número 208, de marzo de 2026, da revista Caimán Cuadernos de Cine.

ENTREVISTA A MAUREEN FAZENDEIRO

Maureen Fazendeiro. Imaxe: Marianne Andrea Borowiec
En su obra se aprecia cierta coherencia entre unas películas y otras. 
Lo cierto es que siempre pensé en mis películas como obras individuales, nunca pensé en la conexión entre ellas. A partir de mi primera película, Motu Maeva (2014), la cronología de los proyectos fue un poco extraña, porque la segunda es la que finalmente estrené en Locarno en 2025, Las estaciones, mientras la preparaba recibí unas cartas de mi madre que me motivaron a escribir Les Habitants (2025) y antes filmé un eclipse de Sol en Portugal pero pasó mucho tiempo hasta que finalicé ese corto, Sol Negro (2019). Luego se quedó todo parado, después hice Diarios de Otsoga (2021) y solo entonces volví a Les Habitants y Las Estaciones. Siempre hubo factores externos que influyeron en cómo sucedió todo. Ahora que estoy trabajando ya en mi próxima película, empiezo a notar que hay cosas que regresan de una a otra, ya sea el trabajo con la voz en off, el hecho de separar la imagen del sonido, las voces de mujeres en muchas películas y también la idea del territorio, cómo nos relacionamos con él, que es quizás la temática más presente, aunque nunca lo había pensado como tal hasta ahora.

Precisamente una de las coherencias principales que yo veo tiene que ver con esa relación con el territorio y con una idea muy clara de comunidad.
Sí, pero eso es algo de lo que me he dado cuenta hace poco. Puede tener que ver con el hecho de que nací en Francia pero de padre portugués, y por lo tanto tengo esta relación ambigua con lo que significa pertenecer a un lugar y a una comunidad. Porque soy francesa y crecí en Francia, pero también tenía otra comunidad en verano en Portugal. Creo que eso terminó estando presente en todas mis películas aunque no de forma directa, porque no hablo de mí misma, pero sí es una cuestión que he trabajado, ya sea la forma en que un individuo se inscribe en la comunidad y cómo esa comunidad existe, o cómo nos relacionamos con la historia del territorio.

¿Su primera película es Motu Maeva o hubo alguna tentativa anterior?
Es literalmente la primera. Nunca fui a una escuela de cine; trabajé en programación, distribución y edición de libros, y tuve la idea de rodar un largometraje de ficción en Portugal, en la aldea de mi padre, en un bosque que con el tiempo se quemó y desapareció. Vine a Portugal en 2010 o 2011 y estuve un mes allí para intentar escribir la película. Hablé con una amiga directora portuguesa sobre Sonja André, la mujer que retraté en Motu Maeva, a quien conocía porque era la abuela de un amigo. Y ella me dijo: “Esa mujer, por la forma en que hablas de ella, es muy cinematográfica”. Comprendí que tenía razón, así que en un mes me decidí a hacer esa otra película. Una película muy pequeña, porque yo nunca había estado en un rodaje, nunca había tenido una cámara en las manos, nunca había hecho nada. Por eso también utilicé el Super-8, en parte porque sabía que existían los archivos de Sonja y quería crear una continuidad con esas imágenes, y en parte porque yo no era capaz de filmar en 16 mm, no sabía cómo, así que tenía que ser algo muy amateur (...)

Martin Pawley. A entrevista completa pode lerse no sitio web da revista Caimán Cuadernos de Cine.

domingo, 1 de marzo de 2026

La memoria del cielo

El pueblo saharaui resiste en el exilio desde hace cincuenta años preservando con orgullo su lengua y su cultura.

* * *

Imaxe de Marta Cortacans para a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío
«En la oscuridad de la noche, los beduinos se valían de diferentes elementos para orientarse», me cuenta el investigador saharaui Bahia Mahmud Awah, «una hoguera a gran distancia, el olor de la lumbre o el que deja el ganado cuando el viento sopla hacia la persona que viaja sola». En la inmensidad del desierto cualquier pista, por sutil que sea, puede ser decisiva para no perderse, pero además los beduinos, prosigue Bahia, sabían leer el mapa del cielo. El pueblo saharaui, históricamente nómada, tenía en las estrellas una guía para encontrar el camino cierto y llegar a los pozos de agua o a los sitios con vegetación, y por eso idearon su propio sistema de constelaciones, de marcas en el cielo. Definió un calendario que divide el año en 28 periodos cuyo inicio viene fijado por la visión o no de una serie de estrellas o asterismos justo antes del amanecer y que se ajusta al año solar, así que los meses resultantes se corresponden bastante bien con los ciclos meteorológicos y los cambios en la naturaleza. También generó un valioso patrimonio cultural asociado al firmamento. En la región que la IAU denomina Orión los saharauis dibujan a Al-Mashbouh, el hombre que mató el dromedario del profeta Saleh y fue castigado por Alá crucificándolo entre las estrellas. Y al cúmulo abierto de las Pléyades lo llaman Thurayya y según la tradición cuando se ve por primera vez sobre el horizonte este antes de la salida del Sol comienza el calor, pero cuando asoma a la caída de la tarde empieza la temporada de frío, certificada por el dicho popular «dale a tu hijo una manta».

Todo ese patrimonio corre peligro. Marruecos le robó a la nación saharaui su territorio hace ya cincuenta años ante la inacción de la dictadura franquista (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 321, marzo de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.