Grazas, mestre (epílogo) ou Eloxio da empatía

Book of Days (Meredith Monk, 1988)

Xabier, irmao,

Nunca darías imaxinado as cousas que pasaron nos últimos oito anos. Empezando pola pandemia da COVID-19, aquel argumento de ciencia ficción distópica que se fixo realidade para parar o mundo. Non tendo persoas de risco na miña contorna, recoñezo que vivín aquela paréntese forzada con tranquilidade, mesmo con certa despreocupación, aceptando que había de pasar o que tivera que pasar, mais tamén coa curiosidade de saber cales serían as consecuencias daquela experiencia social global. Como por unha vez o tempo non faltaba, aproveitei para ver e rever filmes moi longos, Shoah de Claude Lanzmann, A Comuna de Peter Watkins, a saga Heimat de Edgar Reitz. Tamén os filmes que trataron dende os inicios a outra pandemia das nosas vidas, a SIDA, dende a obra mestra pioneira Buddies de Arthur J. Bressan Jr. até o impresionante relato sobre a estupidez destrutiva do fanatismo e a intolerancia que é Book of Days de Meredith Monk, unha das películas que teño por favoritas.

Faltábame inxenuidade para crer que despois daqueles meses de reclusión obrigatoria, daqueles meses para aprendermos e para pensarmos, ía emerxer espontaneamente unha sociedade mellor; mais estaba convencido de que aquel silencio e aquela calma, que mesmo nos fixeron redescubrir a fauna que segue aí, á volta das nosas vilas e cidades á espera de que lles deixemos sitio, podían servir para reflexionarmos sobre os estragos sociais e ambientais do noso modelo económico, sobre a destrución acelerada da natureza e da vida no planeta que nos acolle.

Non pasou tal. Dáme moita pena dicirche que o mundo de hoxe, o mundo que xa non coñeciches, é aínda peor, moito peor, que aquel de 2018 en que nos deixaches sós. Din as enquisas que agora no estado español de cada cinco veciñas e veciños, unha delas vota ou quere votar ultradereita. E si, sei que fascistas hóuboos sempre. Sei ben que a morte do ditador non os converteu a todos maxicamente en demócratas, esta tarde fáloche dende Vilalba onde aínda se lle manteñen honras a un dos membros máis ilustres da ditadura, e de feito este auditorio se chama como se chama. Mais o problema hoxe é que o fascismo exponse farruco e sen complexos para golsar os seus discursos de odio. Non é só cousa de aquí. A internacional do desprezo e a desigualdade foise estendendo dunha maneira estarrecedora. Nunca imaxinarías quen chegou a gobernar Brasil de 2019 a 2022. Nunca imaxinarías quen goberna hoxe Arxentina, ou quen goberna hoxe Chile, todos eles elixidos lexitimamente polo voto popular. Nunca imaxinarías quen e como goberna por segunda vez os Estados Unidos de América. Quen goberna Israel si o imaxinarías, porque é o mesmo.

Sei que sentirías un noxo infinito ao ver a diario na televisión a destrución consciente de Gaza por parte da barbarie sionista. Pola nosa incapacidade para poñerlle freo a un xenocidio retransmitido en tempo real. Para poñerlle freo ao que está pasando no Líbano e en Irán. A nosa incapacidade para ver e apoiar a loita activa e xusta do pobo saharauí, do pobo kurdo, de todas as nacións sen recoñecemento nin estado.

Vivimos nun momento histórico no que un presidente ameaza con destruír unha civilización enteira nunha noite e di tal cousa con fachenda, como se fose un motivo de satisfacción ese de ser quen de varrer un país en poucas horas. Que clase de cerebro constrúe esas frases?

É un tempo de barullo e confusión, de mensaxes crueis que se manifestan sen disimulo facendo que medre e medre a nosa tolerancia ante a brutalidade. Facendo que aceptemos que a vella orde morreu, que non hai límites para a desorde, que todo o mal que pode suceder, sucederá. O que non hai tanto nos doía e nos avergonzaba agora é apenas un ruídiño de fondo. Que maten crianzas aquí e acolá mentres pasamos unha tras outra as imaxes sen fin da pantalla do móbil. Vivimos incomunicados polas tecnoloxías da comunicación, pechados en burbullas de atención e desexo. O soma que imaxinou Aldous Huxley resultou ser a colección de imaxes e mensaxes banais que circulan a través das redes sociais e as plataformas de mensaxaría. O soma que consegue manternos durmidos mentres estamos espertos.

Onte á noite falei co mestre Salva Bará, o meu sensei. Como se rompe esta dinámica aniquiladora?, pregunteille. En última instancia, díxome, o que o explica todo, a chave das noces, é a falta de empatía. O desinterese por quen está enfronte, ou ao noso carón. O mal reside na ausencia de empatía, escribiu o psicólogo estadounidense Gustave Mark Gilbert logo de asistir aos xuízos de Nuremberg. É a ausencia de empatía a que lle permite á humanidade, ou á inhumanidade, asentar unha sociedade na escravitude, dar por bo un exterminio, consentir calquera forma de opresión (ou de prisión). Para loitar contra iso precisamos cultura, precisamos ciencia, precisamos, en suma, coñecemento, mais precisamos, sobre todo, cariño. Precisamos referentes que nos guíen nese camiño de recoñecemento e aceptación da diversidade, na recuperación das vellas palabras: solidariedade, igualdade, liberdade. Precisamos referentes como fuches ti, como foi o teu irmao Agustín, que nos aprendan a comprender e amar o mundo. A través dos vosos libros, aos que lles debemos máis coidado, da vosa palabra, das vosas inquebrantábeis conviccións, da vosa defensa do país e da lingua que nos fai país, da vosa defensa do ben común. Da vosa condición, como escribiu Manuel Bragado, de diamantes morais. Seguides facéndonos moita falta. Seguimos necesitándovos como compás, como faro ético e de dignidade.

O tempo fíxome oito anos máis vello e oito anos máis repunante. Acabóuseme a paciencia para a xente que só conxuga os verbos en primeira persoa do singular: eu son, eu quero, eu mando, eu teño, eu compro. Nesta altura da miña vida, as formas verbais que me interesan son as que levan implícito o pronome “nós”. As formas verbais que favorecen o diálogo e celebran as diferenzas porque delas nacen novas ideas, as que nos irmandan, as que non exclúen. Leamos. Pensemos. Falemos. Amemos.

Repitamos, xa que logo, esas palabras: solidariedade, igualdade, liberdade, empatía.

Martin Pawley. Texto lido o 11 de abril de 2026 na Polavila Docampo celebrada en Vilalba. Poden lerse neste mesmo blog as anotacións Grazas, mestre e Grazas, mestre (e 2) ou Eloxio da conversa. 

El sueño del Sapiens

El nuevo libro de Juan Antonio Madrid es otra lección magistral de sabiduría y humanismo.

* * *

«Nada tiene sentido en biología si no es a la luz de la evolución» es el título que le puso en 1973 a un artículo el genetista Theodosius Dobzhansky. La frase se ha convertido en un conciso mantra sobre la selección natural como ley universal que explica la supervivencia de los individuos mejor adaptados a los cambios que se producen en el entorno (y de ahí el valor de la variabilidad genética que facilita la existencia de individuos que por sus características singulares pueden afrontar mejor esos desafíos). El cronobiólogo Juan Antonio Madrid se vale de la cita de Dobzhansky para recordar que si la selección natural «ha permitido la existencia del sueño durante cientos de millones de años, ha de ser por algo muy importante: o bien el sueño cumple funciones vitales para el organismo que no se pueden realizar mientras se está despierto (teoría funcional), o bien proporciona una ventaja adaptativa que mejora la supervivencia (teoría evolutiva)». O quizás, añade, ambas cosas a la vez. El primer capítulo de su, como era de esperar, fabuloso libro El sueño del Sapiens (Plataforma Editorial) repasa qué cosas hace el sueño por nosotros (...) 

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 322, abril de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

Fantasmas da memoria

Imaxe promocional de Espellos nº 3, que se estrea en salas o 10 de abril. Fonte: Filmin.

A longametraxe En tránsito, que transcorre ao inicio da ocupación nazi de Francia, está poboada por personaxes á espera de conseguir visados e pasaxes que os leven camiño da América, billetes sen data de regreso cos cales fuxir da barbarie inminente. O director, Christian Petzold, tomou nese filme a decisión arriscada de valerse dunha ambientación contemporánea. As paisaxes urbanas que vemos son as de hoxe, igual ca os coches, os barcos ou o vestiario. Este choque de tempos engade unha capa moi poderosa ao achegar o drama da guerra e o holocausto ao presente para sinalar novas vítimas. A Europa que asasinou xudeus ou xitanos non hai tanto deu paso a unha Europa racista e xenófoba que practica a ignominia de marcar outros seres humanos coa etiqueta de “ilegais”, que expulsa migrantes ou lles lanza pelotas de goma nas fronteiras. As culpas non son só as do pasado, seguimos fabricando razóns para a vergoña. Oito anos despois da súa estrea na Berlinale de 2018, a súa clarividencia resulta aínda máis admirábel. Neste 2026 que discorre a unha invasión por mes, Venezuela primeiro, Irán despois, no que a lei dos máis fortes esnaquizou o pouco que quedaba do dereito internacional sen contestación práctica por parte das outras potencias ou, no mellor dos casos, cunha simple reprobación de boca para fóra, revisar En tránsito non deixa bo corpo: para alén de representar unhas culpas non abondo expiadas, as súas imaxes adquiren matices premonitorios. Se calquera von der Leyen afirma sen arroibar que a orde mundial está morta e ben morta e se nos convida día si, día tamén, a investir máis miles de millóns na industria da guerra, se votar fascismo xa é unha opción considerada normal por un de cada cinco dos nosos veciños, talvez non esteamos tan lonxe dese universo de refuxiados na busca de vías urxentes de saída (...) 

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 21 de febreiro de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

Lucía Veiga, oficio de pór e quitar.

O vindeiro sábado 21 de marzo entréganse no Auditorio Fuxan os Ventos de Lugo os premios Mestre Mateo da Academia Galega do Audiovisual, que chegan á súa vixésimo cuarta edición co maior número de candidaturas de sempre e a presenza entre as finalistas dun filme que tamén concorre aos Oscars como é Sirat de Oliver Laxe. Falamos coa presidenta da Academia, a actriz Lucía Veiga, do papel dunha entidade que fará 25 anos en 2027, unha efeméride que convida a facer balance dos cambios que se produciron neste tempo mais tamén dos desafíos pendentes.

Cales son as funcións que desenvolve a Academia Galega do Audiovisual, para alén desa cara máis pública que son os premios Mestre Mateo?

Fíxate que eu, como socia que xa era antes, tampouco tiña presente todo o que facía a Academia, e comprendo que o resto dos académicos e o público siga pensando que o fundamental son os Mestres, que traballamos un mes ao ano e que o resto do tempo non se fai nada. Un dos propósitos é facermos máis visíbeis todas as nosas actividades. A Academia ten como obxectivo potenciar, protexer e mellorar a creación audiovisual, ser un punto de encontro entre todas as profesións do sector, e unha das patas desa tarefa é organizar os premios, mais hai outras xestións que teñen que ver coas administracións, as institucións e coa propia audiencia. Facemos encontros, debates, ciclos de proxeccións... moitas actividades que se organizan xunto con outras asociacións do sector. A nosa función é axudar e servir como piar no que se apoien outras cousas. Ao termos dentro da Academia tanta variedade de profesións, que mesmo poden ter intereses encontrados entre si, a nosa actuación pode ficar ás veces limitada, pois a Academia non se pode manifestar ou apoiar certos asuntos que só afecten a unha parte, non podes poñerte de parte de ninguén, sempre hai que pensar no conxunto. Mais hai moito que se pode facer no que atinxe ao conxunto; falamos de dereitos, de igualdade, de lingua, de cultura, de seguridade, de melloras para todo o sector. Agora, por exemplo, estase falando moito dos asesores de intimidade e dos asesores de infancia nas rodaxes. E cómpre insistir na cuestión da lingua, que ten que ser unha cuestión perpetua na nosa academia. De feito o premio de honra Fernando Rey este ano vai a unha tradutora e asesora lingüística, Rosa Moledo, e pensamos que sempre terá sentido lembrar que un dos nosos obxectivos fundamentais é a defensa da lingua e da calidade da lingua. Iso é así aínda que audiovisual galego tamén é aquel que non se fai en galego, o cal tamén é unha batalla dentro da Academia porque hai opinións moi enfrontadas, hai quen cre que só o que se fai en galego é audiovisual galego e quen pensa que se se fai en Galiza con profesionais galegos e con orzamentos galegos, é audiovisual galego (...)

Martin Pawley. Entrevista completa publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 14 de febreiro de 2026. As persoas subscritoras poden lelo completo nesta ligazón.

As estações (2025). Crítica e entrevista a Maureen Fazendeiro

As estações (Maureen Fazendeiro, 2025)

Una de las más fértiles tendencias del cine portugués es la que se mueve en un espacio híbrido entre el documental y la ficción entretejiendo la curiosidad etnográfica y la investigación de la cultura popular, con la obra de los años 70 y 80 de António Reis y Margarida Cordeiro como exponente más reconocible o, en la misma época, la de Noémia Delgado y Manuela Serra, pero de la que podemos rastrear huellas muy anteriores, de Maria do Mar (José Leitão de Barros, 1930) a Acto de Primavera (Manoel de Oliveira, 1963). A esa estirpe pertenece el primer largometraje en solitario de Maureen Fazendeiro, cuyo punto de partida es el descubrimientodel trabajo arqueológico del matrimonio alemán Georg y Vera Leisner, quienes inventariaron los monumentos megalíticos de la península ibérica y en particular se establecieron en Portugal en los años 40 (...) 

Martin Pawley. O texto completo pode lerse no número 208, de marzo de 2026, da revista Caimán Cuadernos de Cine.

ENTREVISTA A MAUREEN FAZENDEIRO

Maureen Fazendeiro. Imaxe: Marianne Andrea Borowiec

En su obra se aprecia cierta coherencia entre unas películas y otras. 

Lo cierto es que siempre pensé en mis películas como obras individuales, nunca pensé en la conexión entre ellas. A partir de mi primera película, Motu Maeva (2014), la cronología de los proyectos fue un poco extraña, porque la segunda es la que finalmente estrené en Locarno en 2025, Las estaciones, mientras la preparaba recibí unas cartas de mi madre que me motivaron a escribir Les Habitants (2025) y antes filmé un eclipse de Sol en Portugal pero pasó mucho tiempo hasta que finalicé ese corto, Sol Negro (2019). Luego se quedó todo parado, después hice Diarios de Otsoga (2021) y solo entonces volví a Les Habitants y Las Estaciones. Siempre hubo factores externos que influyeron en cómo sucedió todo. Ahora que estoy trabajando ya en mi próxima película, empiezo a notar que hay cosas que regresan de una a otra, ya sea el trabajo con la voz en off, el hecho de separar la imagen del sonido, las voces de mujeres en muchas películas y también la idea del territorio, cómo nos relacionamos con él, que es quizás la temática más presente, aunque nunca lo había pensado como tal hasta ahora.

Precisamente una de las coherencias principales que yo veo tiene que ver con esa relación con el territorio y con una idea muy clara de comunidad.

Sí, pero eso es algo de lo que me he dado cuenta hace poco. Puede tener que ver con el hecho de que nací en Francia pero de padre portugués, y por lo tanto tengo esta relación ambigua con lo que significa pertenecer a un lugar y a una comunidad. Porque soy francesa y crecí en Francia, pero también tenía otra comunidad en verano en Portugal. Creo que eso terminó estando presente en todas mis películas aunque no de forma directa, porque no hablo de mí misma, pero sí es una cuestión que he trabajado, ya sea la forma en que un individuo se inscribe en la comunidad y cómo esa comunidad existe, o cómo nos relacionamos con la historia del territorio.

¿Su primera película es Motu Maeva o hubo alguna tentativa anterior?

Es literalmente la primera. Nunca fui a una escuela de cine; trabajé en programación, distribución y edición de libros, y tuve la idea de rodar un largometraje de ficción en Portugal, en la aldea de mi padre, en un bosque que con el tiempo se quemó y desapareció. Vine a Portugal en 2010 o 2011 y estuve un mes allí para intentar escribir la película. Hablé con una amiga directora portuguesa sobre Sonja André, la mujer que retraté en Motu Maeva, a quien conocía porque era la abuela de un amigo. Y ella me dijo: “Esa mujer, por la forma en que hablas de ella, es muy cinematográfica”. Comprendí que tenía razón, así que en un mes me decidí a hacer esa otra película. Una película muy pequeña, porque yo nunca había estado en un rodaje, nunca había tenido una cámara en las manos, nunca había hecho nada. Por eso también utilicé el Super-8, en parte porque sabía que existían los archivos de Sonja y quería crear una continuidad con esas imágenes, y en parte porque yo no era capaz de filmar en 16 mm, no sabía cómo, así que tenía que ser algo muy amateur (...)

Martin Pawley. A entrevista completa pode lerse no sitio web da revista Caimán Cuadernos de Cine.

La memoria del cielo

El pueblo saharaui resiste en el exilio desde hace cincuenta años preservando con orgullo su lengua y su cultura.

* * *

Imaxe de Marta Cortacans para a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío

«En la oscuridad de la noche, los beduinos se valían de diferentes elementos para orientarse», me cuenta el investigador saharaui Bahia Mahmud Awah, «una hoguera a gran distancia, el olor de la lumbre o el que deja el ganado cuando el viento sopla hacia la persona que viaja sola». En la inmensidad del desierto cualquier pista, por sutil que sea, puede ser decisiva para no perderse, pero además los beduinos, prosigue Bahia, sabían leer el mapa del cielo. El pueblo saharaui, históricamente nómada, tenía en las estrellas una guía para encontrar el camino cierto y llegar a los pozos de agua o a los sitios con vegetación, y por eso idearon su propio sistema de constelaciones, de marcas en el cielo. Definió un calendario que divide el año en 28 periodos cuyo inicio viene fijado por la visión o no de una serie de estrellas o asterismos justo antes del amanecer y que se ajusta al año solar, así que los meses resultantes se corresponden bastante bien con los ciclos meteorológicos y los cambios en la naturaleza. También generó un valioso patrimonio cultural asociado al firmamento. En la región que la IAU denomina Orión los saharauis dibujan a Al-Mashbouh, el hombre que mató el dromedario del profeta Saleh y fue castigado por Alá crucificándolo entre las estrellas. Y al cúmulo abierto de las Pléyades lo llaman Thurayya y según la tradición cuando se ve por primera vez sobre el horizonte este antes de la salida del Sol comienza el calor, pero cuando asoma a la caída de la tarde empieza la temporada de frío, certificada por el dicho popular «dale a tu hijo una manta».

Todo ese patrimonio corre peligro. Marruecos le robó a la nación saharaui su territorio hace ya cincuenta años ante la inacción de la dictadura franquista (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 321, marzo de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

O agente secreto

No prólogo ao inicio de Aquarius, a segunda longametraxe de ficción do brasileiro Kleber Mendonça Filho, asistimos á homenaxe polos 70 anos dunha muller, a tía Lúcia, a quen lle len diversos textos que repasan a súa traxectoria vital e profesional, dende a mocidade como campioa de tenis de mesa e voleibol e intérprete de piano e guitarra ou a súa formación universitaria pioneira até a persecución de que foi vítima na ditadura. Mentres atende o que lle din, a ollada de Lúcia pousa nun moble que evoca unha memoria moi diferente, moi atrás no tempo, os encontros sexuais dos que ese obxecto foi testemuña. Son catro planos que non suman máis ca uns segundos, unha inserción brevísima e porén inmensamente reveladora, a expresión do privado sobre o discurso público na evocación do que ela foi e é. Sempre me marabillou ese pequeno xesto de montaxe, a elegancia para suxerir moito con moi pouco. O filme logo saltaba varias décadas adiante para centrarse noutra personaxe, a dona Clara que encarnaba unha sensacional Sonia Braga. Esa capacidade para combinar épocas, para amosar o eco ou a presenza dunhas sobre outras, téñoa por unha das virtudes máis notábeis do cineasta, de quen agora se estrea unha das obras mestras do ano, O agente secreto, un antídoto contra o cinismo e a vulgaridade grazas ao cal Brasil entra na listaxe de finalistas ao Oscar na categoría principal de mellor filme por segundo ano consecutivo -abriu camiño en 2025 Ainda estou aqui do Walter Salles-, un fito nunca acadado polo cinema do Estado español.

Imaxe promocional do filme. Fonte: Elástica Films & La Aventura

Ambientado en 1977, “uma época cheia de pirraça”, O agente secreto é un thriller trepidante e un retrato afectuoso da comunidade de refuxiados políticos que acolle na súa casa dona Sebastiana, a impagábel Tânia Maria, costureira que se descobre como enorme actriz aos setenta e nove anos (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 21 de febreiro de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

Anxos Fazáns, aprender a soltar.

Tres meses despois da súa estrea mundial na competición oficial do certame “Black Nights” de Talín (Estonia), o 20 de febreiro chega ás salas de cinema As liñas descontinuas, a segunda longametraxe de ficción de Anxos Fazáns (Seixo, Marín, 1992). Un filme construído arredor de dúas persoas que se encontran da forma máis inesperada e acaban por transformarse a unha á outra no curso duns poucos días de convivencia e (auto)descubrimento, a aceptación reveladora dos camiños que se abren por diante.

Como nace o proxecto e en que medida o filme estaba moi escrito ou mudou coa elección da actriz e o actor que o protagonizan?

Foi un proceso longo. Comezou cunha idea moi vaga a partir da premisa base dun asalto a unha casa, o ladrón que queda durmido e a persoa dona da casa atópao alí dentro. Nese momento os personaxes non estaban definidos, non sabía nin o xénero nin a idade; todo se baseaba nunha noticia que lin hai moitísimos anos do caso real dun ladrón que fica durmido nunha casa. Cando intentei atopar a noticia orixinal constatei que casos coma ese suceden en diferentes partes do mundo a cada pouco. Esa era a escusa, o punto de partida, mais no fondo a min o que me interesaba deses dous personaxes, que claramente non teñen nada en común e se atopan nunha situación moi violenta na que o habitual sería que xurda o odio, a rabia, o medo e a violencia, era explorar a posibilidade de que iso non aconteza entre eles e pola contra encontren un espazo para se coñeceren. A idea formuleilla a Silvia Fuentes, a miña socia e produtora, mentres viaxabamos ao Festival de Sevilla en 2017 para a estrea da miña primeira película, A estación violenta; iamos no coche e durante a longa viaxe intentei convencela do argumento e ela retrucábame que non podían coñecerse, que o normal sería chamar á policía, que era unha situación imposíbel, e eu entendía que tiña razón, mais debía haber un xeito de escribir esa historia. Empecei a matinar quen tiñan que ser esas persoas para que iso fose posíbel e como debían suceder as cousas para que chegasen a coñecerse. Foi un proceso curioso porque se ben é unha historia de personaxes, ao comezo estes non estaban, estaba só a narración, a trama. A primeira decisión que tomei foi elixir o seu xénero e idade; a idade era bastante evidente porque parecía obvio que a persoa dona dunha casa debía ser maior ca a persoa que entra nela. Porén, ao xénero deille moitas voltas. Eu xusto estaba investigando a cuestión de xénero, sempre me interesou moito traballar sobre o corpo, a sexualidade e as temáticas asociadas. Decidín bastante cedo que a persoa maior fose unha muller de 50 anos, porque están menos representadas no cinema, e axiña veu tamén que a persoa nova fose un rapaz trans, porque era unha realidade que comezaba a coñecer de cerca e tampouco existía unha representación no cinema que a min me parecese realista a respecto da xente que eu coñecía. Existen representacións da cuestión trans, aínda que máis das mulleres trans, mais historicamente tiraban moito dos clixés que todas temos na cabeza. Mais pasei anos escribindo e pensando sen saber quen ían encarnar eses personaxes. Sucede ademais que por esas datas fundamos Sétima, a produtora, e eu empecei a traballar tamén para outras directoras e directores, a traballar para levantar a empresa. Foron seis anos de ir avanzando coas reescrituras, coa obtención do financiamento, co desenvolvemento do proxecto e logo da propia produción (...)

Martin Pawley. Entrevista completa publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 7 de febreiro de 2026. As persoas subscritoras poden lelo completo nesta ligazón.

El Sol del porvenir

Una empresa estadounidense propone desplegar espejos en el espacio para invadir la noche con aún más luz.

* * *

Dos hombres contemplando la Luna (C. D. Friedrich)

Un hermoso libro de Olivia Meehan editado en España por Blume, El arte de la naturaleza, examina la presencia de elementos del paisaje natural en creaciones artísticas de diferentes formatos, épocas y lugares. El volumen se estructura en tres grandes bloques, «Tierra» (árboles y plantas, campos, bosques, montañas o volcanes), «Agua» (mares, ríos, playas, glaciares y criaturas marinas, entre otros asuntos) y «Cielo», la sección a la que me dirijo de inmediato. Agradezco mucho su respeto a la diversidad cultural, de manera que coexisten en una misma doble página un óleo de Tintoretto, El origen de la Vía Láctea, y Milŋiyauwuy (río de estrellas), pintura sobre corteza fibrosa hecha con tierras de colores por Naminapu Maymuru-White, creadora de la nación yolŋu del nordeste australiano. El capítulo dedicado a nuestra estrella nos lleva en el tiempo desde el carro solar de Trundholm, creado hace más de tres mil años, a la pintura abstracta contemporánea (Vuelo de la libélula frente al sol de Joan Miró, El eclipse de Alma Thomas o Sin título (Rojo) de Mark Rothko), con parada en un códice del siglo XV, un grabado del XVII o un óleo de Claude Monet, Impresión, sol naciente. A la Luna y sus fases les prestaron atención los hermanos británicos Paul y John Nash, la japonesa Kawase Hasui o el ghanés El Anatsui, y mucho antes el alemán Caspar David Friedrich, que hizo al menos tres versiones de Dos hombres contemplando la Luna (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 320, febreiro de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

Entrevista a Bahia Mahmud Awah: "O facho da causa saharauí segue vivo na xente moza, está en boas mans"

Investigador e activista saharauí, o escritor Bahia Mahmud Awah (Auserd, Sáhara, 1960) é un dos principais expertos no Estado sobre a cultura e a literatura do seu pobo. Membro da chamada "xeración da amizade", é autor de varios libros de ensaio, narrativa e poesía e tamén tradutor e editor da lírica en lingua hassanía. Está a preparar unha visita á Galiza, após ter que pospor a que previra esta mesma semana e que o temporal obrigou a adiar, para achegarnos o tesouro dunha cultura que resiste contra a ocupación marroquí.

Gustaríame que empezase pondo en contexto o papel da poesía na tradición saharauí.

A do Sáhara Occidental é unha cultura afroárabe que conviviu durante un século coa cultura española. A nosa lingua materna é o hassanía, na que se produciu unha literatura oral que se foi transmitindo de xeración en xeración, mais debido a iso as obras van sufrindo certas erosións e iso supón un problema que nos preocupa moito. Precisabamos un rexistro desas obras e na Universidade Autónoma de Madrid levamos vinte anos traballando para recuperar a creación oral dos poetas das diferentes xeracións. Recollemos esa obra para preservala e traducímola ao castelán. Algúns destes autores morreron nos últimos anos, como Badi ou Beibuh, así que de non termos desenvolvido este proxecto perderiamos para sempre as bibliotecas que cada un deles representa e que recollen a historia do Sáhara en verso. Non foron só poetas: son eruditos, son antropólogos, sociólogos e historiadores nativos. É unha emoción moi grande entregarlle a un autor en lingua hassanía un libro coa súa obra e ver como o mira e o toca, a sensación de que agora esa obra está alí e non vai morrer, que o vai poder gardar e ensinar á xente (...)

Martin Pawley. Entrevista publicada no Nós Diario o 31 de xaneiro, sábado. Podes ler a entrevista completa no sitio web do xornal.