martes, 17 de novembro de 2026

Premio Cineuropa 2026: Felipe Lage

No poema que escribiu para ser himno, ese que comeza identificando o noso país a través da paisaxe das árbores, o mar e o firmamento nocturno, Eduardo Pondal presenta unha dicotomía entre “os bos e xenerosos”, os que comprenden e comparten con ledicia a mensaxe de esperanza e liberación, de redención do pobo, fronte aos “ignorantes e férridos e duros”, os imbéciles e escuros que non entenden porque non queren entender. Porque son caciques e bestas, porque non saben doutra forma de relación humana que non consista en poñer a bota sobre a cabeza de alguén, de maneira literal ou metafórica. A chamada pondaliana á redenzón da boa / nazón de Breogán mantense hoxe igual de vixente e viva que cando foi escrita, alá en 1890. Segue sendo preciso rachar moitas cadeas, algunhas herdadas daquela e outras moitas que foron aparecendo, incluídas esas virtuais que nos illan en burbullas que dan ao esquecemento o mundo real. Ou será que as cadeas son sempre as mesmas, reencarnadas en diferentes avatares? Talvez na raíz do mal estivo sempre unha mesma e única cousa, un cóctel de falta de empatía polas outras persoas adubado cunha presada de desprezo pola ciencia, a cultura e a arte, o orgullo ignaro e fatal do “que inventen outros”. De aí veñen a cobiza, a crueldade, o odio, o gusto case luxurioso polo castigo, a incapacidade para o perdón.

Nun tempo no que o “prime time” premia os discursos banais golsados con odio é cada vez máis doado recoñecer quen son os bos e xenerosos e quen os imbéciles e escuros. A única verdadeira polarización consiste niso, en escoller entre a decencia e a barbarie, e digámolo claro, non é nada difícil. De cando en cando podemos equivocarnos, mais as máis das veces os monstros vense vir dende lonxe porque van deixando ao seu paso o regueiro de sangue da motoserra. Porén, a xente digna fai pouco ruído, móvese con discreción e entrégase sen pedir aplausos. A este valoroso clan pertence o produtor Felipe Lage, bo e xeneroso. Fai o que cre e cre no que fai e con esa actitude como guía participou na maiorías das cousas importantes que aconteceron aquí no cinema nos últimos dezasete anos, dende que en 2009 naceu Zeitun Films para apadriñar un milagre chamado Todos vós sodes capitáns. O “novo cinema galego” medrou con el atrás como motor e compás, como práctico que fai que as embarcacións cheguen a bo porto. Do seu peito colgan fabulosas medallas: Arraianos, Costa da Morte, O quinto evanxeo de Gaspar Hauser, Mimosas, A estrela errante, Lúa Vermella, mais tamén Tshweesh, Sen ti ou A guerra de Miguel. Ou o que é o mesmo, Oliver Laxe, Eloy Enciso, Lois Patiño, Alberto Gracia, Feyrouz Serhal e Eliane Raheb, máis agora Adrián Canoura e Eloy Domínguez Serén e todas as e os cineastas que han de vir. O soño dun cinema de noso capaz de medirse en igualdade de condicións coa mellor creación de autor do planeta ten en Galiza un nome e apelido, Felipe Lage. Mais, para alén diso, Felipe foi e é o faro vixía que alumea os camiños de todos os demais, o amigo sempre disposto a regalar o seu tempo e o seu coñecemento para evitarlles a outros as liñas torcidas, o negociador paciente e rigoroso afeito a lidar coas bur(r)ocracias. Un activo militante do máis valioso patriotismo, un que non pode confinarse a unha pulseira: o mesmo patriotismo dos que, de Martín Sarmiento en adiante, pensaron e traballaron para espertarmos dun sono de séculos.

Martin Pawley. Artigo escrito para o catálogo de Cineuropa 2026. Felipe Lage recibirá un dos Premios Cineuropa o sábado 21 de novembro durante a gala de clausura, ás 20:30, no Teatro Principal.

sábado, 14 de novembro de 2026

Felipe Lage, a pedra basilar

Desde o seu nacemento en 2009, a produtora Zeitun Films ocupou un espazo central na cultura galega a través de filmes capitais para a internacionalización da creación de noso como Todos vós sodes capitáns de Oliver Laxe ou Costa da morte de Lois Patiño. O seu fundador e máximo responsábel Felipe Lage Coro (París, 1979) recibe o próximo sábado 21 no Teatro Principal de Santiago de Compostela o Premio Cineuropa, xusto recoñecemento para un incansábel promotor do cinema como excepcional embaixada cultural e artística ante o mundo.

Apertura da reportaxe no Sermos Galiza do sábado 14 de novembro

Oliver Laxe xa acadara unha pequena atención críticaen festivais coas curtas Grrr! nº 7: ... y las chimeneas decidieron escapar, Grrr! nº 8 Suena la trompeta, ahora veo otra cara e París #1 cando en 2009 asumiu a realización, con recursos ínfimos e en película, da longametraxe Todos vós sodes capitáns. Daquela el vivía en Tánxer, Marrocos, e o seu irmán Felipe traballaba nos Estados Unidos de América. "Xa antes de finalizar os meus estudos de enxeñaría informática na Universidade da Coruña empezara a traballar nese campo, un campo que nunca me gustou, mais tamén nunca pensei que abandonaría, polo menos naquela altura", explica Felipe en conversa con Sermos Galiza. "Eu levaba uns anos de non saber que facer coa miña vida e, completamente perdido, tomei a decisión de non facer nada. Chegara aos EUA na procura de alicientes, atopei algúns mais non os que buscaba -realmente non sei o que buscaba- e finalmente deixei o meu traballo, o cal me facía perder o visado. Tiña algúns aforros, mais o máis lóxico e intelixente era regresar ao niño familiar. Cando cheguei á casa, Oliver díxome que me ía ensinar unha versión de montaxe de Todos vós..., púxenme a vela no meu cuarto pola noite e foi un momento para min moi emocionante, de moito impacto. Por dúas razóns, por un lado o filme per se, o que retrataba, a maneira en que o facía, e por outra banda o orgullo que sentía de que iso o fixera o meu irmán". Oliver propúxolle que o axudara no proceso de finalizar a película –"fíxome un comentario con retranca que recordarei toda a vida, algo tipo xa que non fas nada, bótame unha man"– e díxolle que si, mais coa advertencia de que non tiña coñecemento ningún daqueles temas (...)

Martin Pawley. Reportaxe publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 14 de novembro de 2026. As persoas subscritoras poden lela completa nesta ligazón.

martes, 10 de novembro de 2026

Felicidade sen complexos

Jasmine Trinca e Louis Garrel en Sucederá esta noite (Nanni Moretti, 2026). Imaxe: BTeam Pictures

Na miña primeira tarde de Cineuropa vin con gusto Fatherland de Pawel Pawlikowski, premio á mellor dirección no Festival de Cannes ex-aequo con La bola negra. O premio compartido foi unha decisión rara do xurado por tratarse de dúas películas antitéticas: fronte á banalización histórica e o ton grandilocuente e enfático de Los Javis, Fatherland é un exercicio extremo de contención narrativa até o punto de resolverse en 75 minutos, unha bendición nun tempo en que a as longametraxes adoitan estirarse sen necesidade. Como en Ida e Cold War, das que herda unha coidada estética de composicións hiperprecisas en formato 4:3 e fotografía en branco e negro, Pawlikowski achégase a unha Europa tronzada pola guerra, aquí sublimada polo peso da figura central que retrata, Thomas Mann, no que conviven a ferida familiar, representada polo suicidio do seu fillo Klaus, e a ferida histórica do seu país, Alemaña, dividido en dous despois de provocar o maior horror do século. O guión, a posta en escena, o elenco comandado pola infalíbel Sandra Hüller: todo en Fatherland é sutilmente virtuoso, unha obra perfecta ideal para amantes das obras perfectas, mais a rixidez da fórmula conduce tamén a certa frialdade.

Saín moito máis satisfeito coa sinuosa imperfección de Sucederá esta noite, a máis almodovariana das películas de Nanni Moretti (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 10 de novembro de 2026, terza feira. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo nesta ligazón.

sábado, 7 de novembro de 2026

Cineuropa, os filmes de moitas vidas

O festival internacional Cineuropa chega á súa edición número 40 como a cita máis importante do cinema en Galiza, unha traxectoria longa na que a organización soubo evolucionar para transformar a pequena mostra dos inicios no completo certame que é hoxe e que inclúe dende hai uns anos a estimulante sección competitiva “Cineastas do presente”. Nestas catro décadas producíronse, ademais, inmensas mutacións na creación, distribución e exhibición das películas, un fenómeno ao que o equipo organizador prestou sempre necesaria (e obrigada) atención.

José Luis Losa na rolda de prensa de presentación do festival. Imaxe: Javi Sobrado / Cineuropa.

A orixe de Cineuropa remóntase a outubro de 1987 cando, no marco dunha iniciativa máis ambiciosa como eran os “Encontros Europeos do Camiño de Santiago” que abranguían diferentes artes, xurdiu a posibilidade de celebrar unha semana de cinema na capital do país. O Teatro Principal, daquela en obras de remodelación, non se reinauguraría até uns meses despois, así que as proxeccións tiveron lugar no desaparecido Multicines Valle Inclán. Sinalou a apertura unha sesión con música en directo dun filme mudo agora centenario, Carmiña, flor de Galicia do italiano Rino Lupo, e a semana completouse con títulos como En busca do lume de Jean-Jacques Annaud, Galilei Galilei de Liliana Cavani ou Dantón do polaco Andrzej Wajda. A boa acollida do público aconsellaba repetir a experiencia e así, en 1988, a programación estendíase a 45 títulos de, entre outros autores, Lars von Trier, Claude Chabrol, Ettore Scola e Peter Greenaway. 

Probabelmente ninguén coma este cineasta inglés exemplifica tan ben as variacións nas modas cinéfilas. A súa obra, iniciada nos anos sesenta, experimentou un salto fulgurante coa estrea en 1982 d’O contrato do debuxante, que fixo del un nome reverenciado nos ambientes artísticos, e o seu recoñecemento non fixo máis que medrar ao sucederse de maneira consecutiva O ventre dun arquitecto (1987), Conspiración de mulleres (1988) e O cociñeiro, o ladrón, a muller e o seu amante (1989). O seu tan desmesurado coma fascinante manierismo atopaba feliz comuñón co labor fotográfico dunha lenda do cinema europeo, Sacha Vierny (colaborador de Alain Resnais, Marguerite Duras, Luis Buñuel ou Raúl Ruiz), e co músico (non sempre) minimalista Michael Nyman (coa excepción d’O ventre, en que a música a puxo Wim Mertens). Proseguiu o seu reinado con Prospero’s books, adaptación d’A Tempestade de Shakespeare onde Sir John Guielgud puña todas as voces e a tecnoloxía de manipulación dixital permitía sobrecargar aínda máis as imaxes; e aínda despois con O neno de Macon (1993) e The Pillow Book (1996), con Ralph Fiennes e Ewan MacGregor, respectivamente, prestando os seus corpos aos arrebatos visuais de Greenaway. “Non houbo unha autoría máis cool nas raíces de Cineuropa”, escribe José Luis Losa, mais aquela vangarda cunha lexión de admiradores acabou por esvaecer e non recobrou brío nin sequera coa efémera resurrección con Eisenstein en Guanajuato (2015), logo da cal se anunciaron algúns proxectos que, polo momento, non chegaron ás pantallas. Greenaway é o epítome da nostalxia cultureta, a perfecta encarnación dun pasado no que eramos novos e modernos, e por iso o seu nome se repite até catro veces na retrospectiva que celebra a memoria destes corenta anos nun ciclo que omite escollas máis obvias para outorgarlle prioridade a obras que son fillas inequívocas das décadas finais do século XX e as primeiras deste (...)

Martin Pawley. Reportaxe publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 7 de novembro de 2026. As persoas subscritoras poden lela completa nesta ligazón.

domingo, 1 de novembro de 2026

¿Paz en la Tierra?

La confirmación del gobierno Trump de que tienen armas en órbita extiende al espacio el matonismo como eje estratégico de su política imperialista.

* * *

Fotograma de Werckmeister Harmóniák (Béla Tarr, Agnes Hranitzky, 2000)

En enero de 1967, en plena Guerra Fría, la Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas y los Estados Unidos de América se pusieron de acuerdo para firmar el «Tratado sobre los principios que deben regir las actividades de los estados en la exploración y utilización del espacio exterior, incluida la Luna y otros cuerpos celestes». Negociado y redactado bajo el auspicio de las Naciones Unidas y ratificado hasta el momento por cerca de 120 países, el «Tratado sobre el Espacio Exterior» marcaba un uso pacífico del espacio «en beneficio y en interés de todos los países» y el rechazo a su «apropiación nacional por reivindicación de soberanía» así como a la colocación de «armas nucleares u otras armas de destrucción masiva en órbita o en cuerpos celestes».

Por más que podamos tener serias dudas sobre el estricto cumplimiento de sus artículos por parte de las potencias con mayores capacidades astronáuticas, y no digamos ya sobre la sinceridad de sus intenciones, lo cierto es que durante décadas unos y otros mantuvieron, con mayor o menor hipocresía, las formas. Desde hace unos años y en medio del creciente desprecio por el orden mundial y la indisimulada voluntad de saquear cualquier recurso que les parezca apetecible, algunos dirigentes sádicos han decidido ignorar aquellos buenos propósitos. Diría que cualquier buen propósito, en general, empezando por los más elementales derechos humanos pisoteados día tras día allá pero también aquí. A mediados de septiembre el subsecretario de la Fuerza Aérea de los EUA, Troy Meink, declaró públicamente que para seguir garantizando su pre- paración para afrontar «los desafíos de las amenazas en evolución, dondequiera que estas surjan», su país disponía ahora «de armas de control espacial en órbita» con intención defensiva y ofensiva (...) 

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 329, novembro de 2026. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

domingo, 11 de outubro de 2026

Naza (Yuval Abraham e Rachel Szor, 2026)

Agardaba ver un documental moi interesante polo que conta e atopei un documental aínda moito (moitísimo) máis interesante por como o conta. Os directores Yuval Abraham e Rachel Szor adoptan unha decisión de posta en escena sensacional: a de entrevistar e filmar axentes que traballan para o exército de destrución masiva israelí de noite (este é tamén un filme sobre a escuridade), na azotea dun edificio co "skyline" de Tel Aviv como fondo de pantalla, combinado con planos que exploran a cidade e a vida cotidiana que se intúe atrás das xanelas deses edificios case ao estilo Rear Window, coas televisións prendidas que relatan a versión gobernamental dun xenocidio. As conversas son apaixonantes e o propio Yuval condúceas con extrema sobriedade, diametralmente oposto a calquera tentación sensacionalista. Nos diálogos emerxe o uso das tecnoloxías de espionaxe das comunicacións para facer un seguemento exhaustivo e en tempo real de onde está cada persoa e así dirixir ataques supostamente selectivos nos que son asasinados até centos de persoas consideradas danos colaterais, para as que empregan o eufemismo "naza" que dá título ao filme. A través destas tecnoloxías, a escoita dunha crianza palestina que lle pregunta ao seu pai cando volve á casa é o preludio dun inminente crime de estado: aquí e acolá estamos dándolle aos produtores de mal información precisa e detallada segundo a segundo de todo canto facemos. Nas hipertecnificadas guerras modernas os militares actúan sobre o mundo real como se superasen niveis dun videoxogo; os mortos fican en fóra de campo, mais Naza non esquece presentárnolos ao final da metraxe por medio de imaxes tiradas con teléfonos móbiles en formato vertical: o mesmo aparello que contribúe involuntariamente aos masacres serve para documentar eses masacres, para que vexamos e escoitemos, para non esquecermos. Completa este filme revelador e conciso -77 minutos!- un intelixente uso do material de arquivo, con especial destaque para unha escena tirada dunha entrevista en televisión con Benjamin Netanyahu nos anos 80 na que achega unha definición de terrorismo que funciona como acertadísima autodescrición.

Martin Pawley

venres, 9 de outubro de 2026

Leigh Whipper, perfecto descoñecido

Leigh Whipper en Incidente en Ox-Bow (William A. Wellman, 1943)

O 29 de outubro fará 150 anos do nacemento do actor Leigh Whipper, probabelmente descoñecido para a maioría das persoas que lean este artigo, incluídas algunhas moi cinéfilas. E non é estraño, posto que na maioría das películas en que participou a súa presenza foi pequena, algunhas veces case anecdótica, e en non poucos casos o seu nome nin sequera apareceu citado na pantalla, algo non inusual nun tempo en que, a diferenza da exhaustividade de agora, os títulos de crédito adoitaban ser moi breves. Ao recordármolo hoxe celebramos non só a solvencia dun actor que melloraba cada plano, senón tamén a efervescencia cultural e política dun grupo de intelectuais e creadores afroamericanos que abriron camiños nun contexto de desigualdade e segregación.

Leigh Whipper naceu en Charleston, Carolina do Sur, en 1876, once anos despois da abolición formal da escravitude nos EUA. Malia estudar Dereito, que nunca exerceu, preferiu dedicarse á actuación; nunca foi a unha escola de interpretación, aprendeuno todo a forza de ver as técnicas doutros actores e actrices da época. Nos comezos do século XX gañou a vida en espectáculos esquecidos e xa en 1920 apareceu en dous filmes do pioneiro Oscar Micheaux, o primeiro director negro do cinema, Within Our Gates e The Symbol of the Unconquered. Ás ordes do logo tamén cineasta Rouben Mamoulian fixo en Broadway do "Crab Man" en Porgy, a obra do matrimonio Dorothy e DuBose Heyward que inspirou a ópera de George e Ira Gershwin Porgy and Bess, mais o seu maior éxito teatral sería formar parte do elenco que estreou De ratos e homes, a adaptación escénica que escribiu John Steinbeck a partir da súa propia novela, no rol de Crooks, personaxe que mantivo na estimábel versión fílmica de Lewis Milestone en 1939.

Foi despois dos sesenta anos que a súa carreira cinematográfica adquiriu certa continuidade, se ben con papeis exiguos e dentro das dinámicas habituais nun Hollywood aínda moi afastado da equidade (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 9 de outubro de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo nesta ligazón.

xoves, 1 de outubro de 2026

Para conocer la oscuridad

La muerte de Wendell Berry nos deja sin uno de los más brillantes pensadores contemporáneos.

* * *

A comienzos de los 60 Wendell Berry estaba sólidamente instalado en el camino de una carrera literaria de éxito. Venía de completar sus estudios de lengua y literatura inglesa en la Universidad de Kentucky y un programa de escritura creativa, de publicar su primera novela, Nathan Coulter, y de obtener una beca Guggenheim que le permitió pasar una temporada en Francia e Italia. En 1962 le surgió la oportunidad de dar clases en la Universidad de Nueva York, así que antes de los 30 se encontraba con un buen trabajo en la capital cultural por excelencia, en el lugar donde supuestamente pasan las cosas. Dos años después, sin embargo, decidió abandonar ese puesto para asumir otro como profesor universitario en Kentucky, en el esta- do que lo vio nacer. Bajo el prisma ambicioso de la competición académica podía verse como un claro paso atrás y fueron muchos los que le advirtieron de que «no podía volver a casa», pero la decisión de Wendell era muy meditada: Kentucky era «un lugar que seguía amando y del que deseaba volver a formar parte».

Regresó para seguir siendo escritor pero también agricultor y granjero. Se asentó en las tierras que habían pertenecido a su familia para cultivarlas y criar animales y se convirtió en un referente del activismo medioambiental y de lo que hoy llamaríamos decrecimiento. La editorial Errata Naturae publicó justo antes de la pandemia una recopilación de sus artículos, El fuego del fin del mundo, que es uno de esos libros que conviene tener siempre cerca en busca de sabiduría, de elaboración precisa de los argumentos aderezada con toques de humor y la felicidad ante la belleza del mundo (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 328, outubro de 2026. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

sábado, 12 de setembro de 2026

Acariño Films, outros camiños no audiovisual

Impulsada por Andrés Sanjurjo (A Coruña, 1993), a produtora Acariño Films vive un momento de intensa actividade entre o desenvolvemento de diversos proxectos cinematográficos –da animación ao documental de creación, a ficción e o ensaio– mais tamén dun videoxogo, Xerme, convidado este verán a prestixiosas feiras internacionais en Alemaña e Xapón. Acariño principia agora, ademais, unha nova liña de traballo dedicada á distribución de filmes cun primeiro título no horizonte, Al Oeste, en Zapata.

Fotograma de "O Laúro" (Acariño Films)

Andrés Sanjurjo non foi un adolescente particularmente cinéfilo. “Sempre tiven unha relación moi forte coa imaxe, o meu pai, Alfonso Sanjurjo (1953-2022), era pintor e de aí véñenme moitas ensinanzas”, explica, “mais cando de mozo ía ás salas na fin de semana coas amigas e amigos non tiña realmente a noción de estar vendo filmes”. Foi por casualidade que no instituto do seu barrio, o IES Monelos, acabou tendo unha materia optativa de imaxe e son que nin sequera pedira e nesas aulas descubriu películas clásicas (Orson Welles, Vittorio de Sica) e empezou a sentirse tocado emocionalmente por elas. En segundo de bacharelato, no medio das dúbidas típicas sobre que facer despois, o instituto recibiu a visita dun antigo alumno que viña de presentar en Cannes a súa primeira longametraxe, un tal Oliver Laxe. “Aquilo fíxome ver que o cinema era algo plausíbel que podía facer un veciño da cidade e que non precisabas ter un grande orzamento ou unha compañía grande atrás de ti”. A curiosidade por ese espléndido mundo novo que se abría levouno a estudar Comunicación Audiovisual en Burgos, cun ano de Erasmus na Universidade Católica Portuguesa no Porto e un último curso na Universidad Mayor en Chile, onde tivo entre os seus profesores a Raúl Camargo, programador e director do Festival de Valdivia que lle falaba ao seu alumnado con entusiasmo do cinema que se facía en Portugal e Galiza. De volta á casa, fixo un mes de prácticas en Zeitun Films con Felipe Lage e decidiu apuntarse ao mestrado de documental de creación da Pompeu Fabra, a universidade pola que pasaran antes Oliver ou Lois Patiño. O desexo de ser cineasta xa aniñara definitivamente. “No mestrado centrábanse moito en que fixeras a túa película e eu pensei que ou a facía con Felipe ou con ninguén. Falei con el e díxome, a ver, rapaz, esta é unha película para levares hostias ti só, tes que aprender pola túa conta e eu encantado de axudarte”. Era, claro, un proxecto de moi baixo orzamento, un proxecto para experimentar e explorar cousas, para equivocarse e acertar. “Felipe deume consellos, axudoume coas burocracias e gravei a miña película, Diario de Alén Mar, e comprendín que ao meu redor había moita xente coma min, sobre todo un compañeiro do mestrado, Raúl Capdevila, que estaba facendo un filme honesto co que eu conectaba moito artística e politicamente”. Acabou sendo evidente a necesidade dunha estrutura que servise de paraugas e así naceu Acariño Films, un nome descritivo das súas intencións que (ademais) rende homenaxe a Val del Omar (...)

Martin Pawley. Reportaxe publicada no Sermos Galiza que acompaña o Nós Diario do sábado 12 de setembro de 2026. As persoas subscritoras poden lela completa nesta ligazón. 

sábado, 5 de setembro de 2026

O enigma Serafín Ferro

En maio presentouse no Festival de Cannes unha nova copia de Sierra de Teruel de André Malraux, única incursión no cinema do escritor, premio Goncourt por A condición humana, e dez anos ministro de cultura na etapa De Gaulle. Coa súa novela L’Espoir como guía, Malraux iniciou en xullo de 1938 en Cataluña un filme sobre a Guerra Civil en plena Guerra Civil coas inmensas complicacións que relatou María Luz Morales en Alguien a quien conocí. Foi preciso traer de Francia “non só a fita virxe, senón pantallas, lámpadas, obxectivos, focos, carbóns para arcos voltaicos, carros para travellings e mesmo a maquillaxe para os intérpretes”, escribiu, mais canda iso estaban “as alarmas, as interrupcións na rodaxe, cos cortes de corrente eléctrica impostos polos bombardeos” e “a necesidade de revelar os negativos en París”, coas correspondentes demoras e esperas. O avance do exército franquista parou a filmación, que finalizou en París nos estudos de Joinville. Coa Segunda Guerra Mundial de por medio, a película foi prohibida e non se estreou até 1945 cunha montaxe un pouco diferente da concibida por Malraux; a restauración devolve agora as cousas ao seu sitio.

Para alén de expoñer un coñecemento directo da rodaxe, nas páxinas en que María Luz Morales relatou os recordos daquelas semanas di que un día descubriu na Praza de España en Barcelona un rapaz desaliñado que citou para o día seguinte no estudo de Montjuic, o cal sinala algún grao de colaboración na fráxil produción. Mais ela non era a única persoa da Coruña naquela odisea. No filme ten presenza con dereito a frase Serafín Ferro, figura fascinante e misteriosa cuxa biografía, chea de ocos, foise apuntalando a partir de noticias soltas, referencias de xente que o tratou e algún que outro dixomedíxome (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 5 de setembro de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo nesta ligazón.