por
Miguel Castelo
Sergio, un xove enxeñeiro portugués, viaxa de Portugal a Guinea-Bissau, encargado por unha ONG para substituír o anterior enxeñeiro, co que a empresa construtora tiña desacordos, e para preparar un novo informe técnico sobre un importante proxecto de autoestrada, conexión entre o deserto e a selva, no que se introduciron cambios. Concibida orixinalmente cun trazado específico, a estrada agora ten un itinerario diferente. E a análise do enxeñeiro lisboeta debe avaliar o impacto ambiental que causará esta modificación.
 |
| Sérgio Coragem n'O Riso e a Faca (Pedro Pinho, 2025) / Vitrine Filmes |
Un caso similar, atopado polo cineasta portugués Pedro Pinho en 2017 mentres viaxaba con amigos polo país, espertou o seu interese polos asuntos coloniais, levándoo a querer exploralos nun documental. Portugal foi a primeira nación en facer seus territorios estranxeiros e a última en renunciar a eles. A perda das súas colonias deixou aos portugueses un ronsel de emocións encontradas. Hoxe, despois de tantas xeracións, para unha grande parte da poboación isto xa non é un problema, e tamén hai moitos que descoñecen a situación actual nestes países, agora baixo autogoberno. Mais o comprensible desexo de Pinho viuse frustrado pola realidade, que deixaba claro que tal cousa era imposible: o status quo persistía, os pobos indíxenas, abandonados polo goberno e tantas veces enganados e explotados polos colonialistas, non estaban para facer declaracións, nin abandonar o seu traballo, e, o que non é menos importante, as diferentes linguas das tribos e aldeas non permitían unha comunicación axeitada. Polo tanto, abandonouse a idea, mais non o obxectivo de relatar dalgún xeito unha realidade tan fascinante e complexa.
Así que, unha vez conseguidos os fondos precisos e logo un tempo considerable vivindo con estas comunidades, aprendendo a se comunicar con elas, gañando a súa amizade e confianza, a súa dedicación e colaboración, a realidade finalmente amosou o seu sorriso. Procedeuse a seleccionar numerosos figurantes e actores diversos —todos eles, dende o primeiro até o último, homes, mulleres e nenos, extraordinarios nos seus papeis; Cleo Diára recibiu o premio á mellor actriz no último Festival de Cannes—, tiveron lugar longos e detallados ensaios e, tras seis meses de rodaxe e máis de dous anos de montaxe, hoxe existen dúas versións —a que circula actualmente, de tres horas e media, e outra de cinco horas e media— desta enorme e singular película. Magnífica polo seu argumento, os seus temas, a súa atrevida mestura de xéneros, a súa atmosfera, o seu ritmo, a súa banda sonora de música diversa. E tamén polo atractivo da súa polifonía de acentos. Polo seu desenvolvemento e a súa orixinal forma de cativar o espectador. A emoción é un ingrediente clave na viaxe iniciática de Sergio, unha aventura implacable non exenta de perigos e preocupacións frecuentes. Dende a súa perspectiva de profesional honesto e de ollada inocente, acompañámolo. Sentimos e sufrimos xunto a el. Vivimos xunto ao seu diverso círculo social, composto por persoas de diferentes razas, nacionalidades e orientacións sexuais, durante a súa estadía neste país. Cos seus novos amigos e inimigos, navegamos polas situacións máis inesperadas e descubrimos un mundo inimaxinable que se balancea entre o drama e a comedia. Somos testemuñas da loita pola vida, das necesidades cotiás máis básicas dos que o rodean, da fragmentación social, do abuso e a explotación dos máis débiles por parte dos poderosos, das miradas e comportamentos racistas, así como das formas de entretemento, da vertixe da noite e da intensidade dos sentimentos, do amor, da tenrura, do sexo, da dificultade e da alegría de vivir... E nunca deixamos de nos emocionar e de gozar de momentos cheos de enxeño e humor intelixente, de discusións violentas e de exposicións argumentativas tan estimulantes como cheas de sabedoría cínica e provocativa. E con Sergio, os seus medos, dúbidas e certezas, deixamos ese universo abafante, lonxe da metrópole, cheo de cor, calor, choivas torrenciais e excesos de todo tipo. Pero toda esa realidade heteroxénea e diversa non nos abandona. Permanece connosco, dando voltas unha e outra vez nos nosos pensamentos. Unha representación lúcida e inesquecible que revela con elocuencia as estratexias, o que e o como, do capitalismo para desenvolver as súas novas fórmulas de control e explotación dos beneficios residuais do vello colonialismo.
