Amour (Michael Haneke, 2012)

Historia de amor e morte ou relato que establece unha viaxe cara á morte desde o amor a través da vivencia terminal dunha parella de anciáns, dous profesores de música xubilados que sofren a progresiva degradación por enfermidade da muller, o austriaco Michael Haneke ofrece con milimétrica corrección, innegable rigor escénico, excelentes interpretacións e doses de realismo distanciado, a máis directamente emocional das súas películas. En Amor, Haneke procura tenrura e (o seu habitual) despoxamento, acada os maiores recoñecementos da súa traxectoria (Palma de Ouro en Cannes, Globo de Ouro, cinco nominacións aos Oscar) ao tempo que presenta o seu traballo menos contundente e arriscado. Tan medida como previsible e traidora a un estilo, estamos ante o título menos interesante da súa carreira recente, un drama de interiores no que prevalece o luminoso sobre o claustrofóbico ou autenticamente incómodo que palidece, por exemplo, ante o visionado de La gueule ouverte (1974) de Maurice Pialat, escalpelo dunha agonía -este sí, sen concesións- e antítese xenial deste Haneke en aparente retirada cara camiños desprovistos de complexidade. Fóra de poéticas e narracións, o filme reavivará o debate sobre a eutanasia, quizais entendida como forma de piedade. Nota: 5/10.

José Manuel Sande

Zero Dark Thirty (Kathryn Bigelow, 2012)

A descrición da longa e obsesiva operación de procura e asasinato de Osama Bin Laden, concluida con enormes claroscuros, permite a Kathryn Bigelow filmar Zero Dark Thirty (La noche más oscura), un dos grandes títulos do ano. Relato minucioso, impecable e proteico, atopámonos ante un thriller político tan medido, deliberado e intelixente como intenso e respectuoso co espectador. Ritmica e narrativamente brillante, o filme da autora de En tierra hostil funciona como un retrato dos moitos mundos e vidas horribles, das cloacas modernas, contado cunha crueza expositiva exenta de toda floritura e/ou efectismo, marcando deste xeito para a posteridade a disección da Operación Gerónimo a modo de análise clínica, un informe ou crónica cuase de natureza documental por onde sobresae o rostro de Jessica Chastain. Lonxe do simplismo, a toma de partido, a manipulación ou a apoloxía de calqueira condición, asistimos a un apaixonante mergullo pola barbarie en nome da civilización. Nota: 9/10.

José Manuel Sande

The Master (Paul Thomas Anderson, 2012)

Tirando de repertorio

Alén do interese que poida suscitar o grao de fidelidade da recreación dos primeiros pasos da Igrexa da Ciencioloxía, The Master non deixa de ser un ritornello de Paul Thomas Anderson sobre teimas xa trazadas na súa filmografía. A relixiosidade de Pozos de ambición contraponse á ciencia mais sen atinxir a transcendencia de El árbol de la vida de Malick. Aborda a loucura, tanto a individual como a institucional, sen superar as cotas da maxistral Punch Drunk Love. Critica un período da sociedade americana, desta vez os anos 50, onde a psicoanalise intenta facerse un oco entre o capitalismo; e recréase no individualismo e a subxectividade encarnados no salvaxe duelo interpretativo entre Joaquim Phoenix e Philip Seymur Hoffman. E todo este recetario singular coróase coa sempre latente e interesante reflexión sobre o artificio que se agocha no proceso dunha posta en escena: no cinema, na relixión ou en calquera outro espectáculo. Nota: 6/10

Xurxo González

The 2012 Great Cinema Party

Invitados (por orden alfabético y con algunos intrusos de 2011):

Ben Affleck: Argo
Thom Andersen: Reconverção
Paul Thomas Anderson: The Master
Wes Anderson: Moonrise Kingdom
Judd Apatow: This is 40
Eric Baudelaire: L’anabase de May et Fusako Shigenobu, Masao Adachi et 27 années sans images (2011)
James Benning: small roads (2011) / the war
Kathryn Bigelow: Zero Dark Thirty
Jean-Claude Brisseau: La fille de nulle part
Leos Carax: Holy Motors
Lucien Castaing-Taylor & Verena Paravel: Leviathan
Larry Clark: Marfa Girl
Pedro Costa: Sweet Exorcist (Centro historico)
Denis Côté: Bestiaire
David Cronenberg: Cosmopolis
Xavier Dolan: Lawrence Anyways
Nathaniel Dorsky: The Return (2011)
Heinz Emigholz: Parabeton – Pier Luigi Nervi and Roman Concrete / Perret in France and Algerie
Eloy Enciso: Arraianos
Víctor Erice: Vidros partidos (Centro histórico)
Fang Song: Memories Look at Me
Benedek Fliegauf: Just the Wind
Miguel Gomes: Tabu
Philippe Grandrieux: Il se peut que la beauté ait renforcé notre résolution – Masao Adachi (2011)
Hong Sang-soo: In Another Country
Abbas Kiarostami: Like Someone in Love
Harmony Korine: Spring Breakers
Martina Kudlácek: Fragments of Kubelka
Joaquim Lafosse: À perdre la raison
Richard Linklater: Bernie (2011)
Kenneth Lonergan: Margaret (2011)
Jazmín López: Leones
Terrence Malick: To the Wonder
Matt McCormick: The Great Northwest
Sam Mendes: Skyfall
Avi Mograbi: Once I Entered a Garden
Manoel de Oliveira: O Gebo e a sombra
OpenEndedGroup: All Sides of the Road 3D
Alexander Payne: The Descendants (2011)
Matías Piñeiro: Viola
Peter Bo Rappmund: Tectonics
João Pedro Rodrigues: A última vez que vi Macau (con João Rui Guerra da Mata) / Manhã de Santo António
Raúl Ruiz: La noche de enfrente
Tsai Ming-liang: Walker
Paul Verhoeven: Steekspel
Carlos Vermut: Diamond Flash (2011)
Nawapol Thamrongrattanarit: 36
Wang Bing: Three Sisters
Apichatpong Weerasethakul: Mekong Hotel / Ashes
Travis Wilkerson: Fragments of Dissolution (Far from Afghanistan)

Jaime Pena, 7 de xaneiro de 2013

Na morte de Paulo Rocha

Poder-se-ão apontar muitas razões para isto, de ordem jurídica, financeira ou comercial (e o próprio cineasta, que detinha os direitos de quase toda a sua obra, sonhava e desejava a sua reedição). Mas a verdade é esta: em que outro país do mundo um dos filmes-chave da sua história cultural se encontra invisível? Em que outro país do mundo a obra de um cineasta com a importância de Paulo Rocha não está disponível para ser vista por quem o queira conhecer?

É sintomático do país que temos: um país onde a história cultural – que não é menos importante do que a história social, política ou económica, embora todos achem que sim - continua a ser tratada a sete pés. Um país onde o cinema continua a ser um “enteado” que se espera consiga sobreviver sem que seja preciso prestar-lhe muita atenção – e depois acontece isto: morreu Paulo Rocha e não podemos celebrar o seu cinema, apenas a nossa memória (ou a memória que os outros têm) desse cinema.

Ler artigo completo de Jorge Mourinha no xornal Público.

Les Misérables (Tom Hooper, 2012)

Les Misérables é unha adaptación enfática dun musical enfático, que parece sentir pánico da contención e se decanta por esa rutinaria e falsa grandilocuencia -tamén dixital- que uniformiza o peor cinema hollywoodense. A única decisión interesante asumida polo director Tom Hooper, a de facer que os actores canten ao vivo no mesmo set de rodaxe sacrificando a perfección vocal por un apetecíbel naturalismo, acaba por ser a súa condena, ao poñer o elenco todo nunha competición suicida por ver quen fai a interpretación máis desgarrada. Un tipo de rexistro, iso si, que adoita ser pasaporte aos Oscars, como ben intúen xa Hugh Jackman e Anne Hathaway. Nota: 2/10.

Martin Pawley

Acto de inverno (Eloy Domínguez Serén, 2012)

Eloy Domínguez Serén fíxonos este ano a felicitación de Nadal. Boas festas, rapazada!

Acto de inverno (Eloy Domínguez Serén, 2012)

Cando a grandeza pasa pola nosa porta

A deslumbrante e plural produción audiovisual galega dos últimos tempos tivo adecuada exhibición na sección Panorama Galicia, deseñada polo crítico Martin Pawley para o estimulante certame dirixido por José Luis Losa en Santiago de Compostela, o xa afortunadamente clásico Cineuropa. É difícil atopar un ano máis brillante, mesmo radical, a pesar de todas as dificultades económicas, combinadas para a ocasión co cotián e absoluto desconcerto/desamparo institucional que atravesa o sector.

As diversas rupturas artelladas (financiamento; liberdades narrativas; eclecticismo ou heterodoxia de contidos e formas; hibridación de xéneros e formatos; itinerancias en moitos casos exitosas por festivais mundo adiante: Cannes, Marsella, Locarno, Mar del Plata, FICUNAM, Roma, Vancouver, BAFICI, Jeonju, Lisboa, Viennale) amosan como vivimos tempos de mutacións nos que o espertar dun continxente de novos creadores galegos que teñen en común un claro xesto creativo baixo procedementos de produción entendidos como alternativos non é en absoluto alleo a isto. Por vez primeira e sen rodeos podemos afirmar que non existe un retraso con respecto á produción de vangarda mundial, o que, motivo de singular reflexión, non é óbice para a indiferencia das elites culturais e de boa parte dos medios de comunicación.

Marcados por un pasado endeble, entre a inexistencia e a fraxilidade, e pola dependencia de estruturas maiores (sempre o cinema español), en Galicia decidiuse hai tempo que o audiovisual era estratéxico. Unha interesante decisión que debera ir acompañada de movementos a distintos niveis e/ou escalas. O que nunca pareceu determinarse é que o cinema ou as diversas manifestacións audiovisuais podían amparar tamén un feito cultural e artístico entre outras cousas susceptible de ensino, de formación –sorprende a súa ausencia dos sucesivos plans de estudos no ensino regrado en paradóxico paralelismo co crescendo en importancia do conglomerado audiovisual-, de difusión, de proxección exterior, sen necesidade dun sustento estrita ou exclusivamente industrial. A procura de canles de difusión, distribución, exhibición e os cambios habidos nestes anos son un paradigma nese sentido dunha problemática situación maior (de novo a do cinema español en global).

Porén, unha das grandes peculiaridades no caso galego pasa polo efecto de recepción. Na irregular asistencia, interese e/ou acollida ao cinema galego en Cineuropa, un non podía menos que lembrar ata a reiteración obsesiva o concepto de cinema de recoñecemento -fronte ao cinema de coñecemento- que definía o historiador José Enrique Monterde: “aquel que partindo dunha apariencia política, xeralmente temática, non pretende tanto a reflexión como a adhesión, remitindo o sentido político ao exterior do filme. Por tanto, redúcese a acción do espectador á contemplación pasiva ou como máximo emocional, a partir de establecer unha serie de coartadas remitentes a aquilo que o espectador xa coñece antes de visionar o filme”. A autocomplacencia de calqueira ámbito cortesán deixa ver así as súas estratexias. Escoitando as nosas elites, unha cultura todavía conformada cuase enteiramente en torno ao idioma e coa literatura como epicentro, un se pregunta como poden admirarse tanto Joyce ou Foster Wallace e logo gustar (ou practicar) do cinema máis rancio e (falsamente) clásico. Onde queda o desexo de ruptura da (aparente) progresía? Quizais no conservadurismo formal dun Costa-Gavras ou Loach, eternos símbolos da nosa preguiza? Morreu a pintura con Velázquez ou o cinema con John Ford? Por que na chamada construción de país queda a cultura (e consecuentemente a formación), tal e como o conservadurismo político establece nos seus programas, no último lugar? E por último: abortaremos por inanición este momento plural e creativo insólito? Que ocorre cando a grandeza pasa pola nosa porta e miramos para outro lado? A lucidez parece respostar: deixemos de lamentarnos e fagamos o esforzo. Alea jacta est.

José Manuel Sande. Artigo publicado en Novas da Galiza

O Premio ACTO DE PRIMAVERA, en Disimulen

O programa de CuacFM Disimulen, conducido e dirixido por Iago Martínez, ocupouse onte do Premio ACTO DE PRIMAVERA e fixo repaso do mellor do cinema internacional de 2012, coa participación de Jaime Pena e Martin Pawley. O programa pode escoitarse no sitio web ou descargarse neste enderezo.

I Premio ACTO DE PRIMAVERA: ARRAIANOS, mellor filme galego de 2012

Este é o resultado final da votación efectuada entre 21 críticos e xornalistas para elixir o mellor filme galego de 2012:

1. Arraianos (Eloy Enciso), 67 puntos, 15 mencións.
2. Montaña en sombra (Lois Patiño), 43 puntos, 12 mencións.
3. Anacos (Xacio Baño), 24 puntos, 6 mencións.
4. La Brecha (Marcos Nine), 20 puntos, 8 mencións.
5. A cicatriz branca (Margarita Ledo), 16 puntos, 6 mencións.
6. Dos fragmentos / Eva (Ángel Santos), 15 puntos, 6 mencións.
7. Los increibles (David Valero), 14 puntos, 4 mencións.
8. Nacional VI (Pela del Álamo), 13 puntos, 6 mencións.
9. Goitik behera, behetik gora (Vicente Vázquez, Usue Arrieta), 12 puntos, 5 mencións.
Fóra (Pablo Cayuela, Xan Gómez Viñas), 12 puntos, 4 mencións.
Lupita (Xurxo Chirro), 12 puntos, 4 mencións.
12. El sexo de los ángeles (Xavier Villaverde), 10 puntos, 3 mencións.
13. Vilamor (Ignacio Vilar), 8 puntos, 2 mencións.
14. O apóstolo (Fernando Cortizo), 6 puntos, 3 mencións.
15. Piedad (Otto Roca), 5 puntos, 2 mencións.
Curta nº 3 (Xoán Escudero), 5 puntos, 1 mención.
17. Fantasmas #2 (Ángel Santos), 4 puntos, 1 mención.
8 (Cris Lores, Belén Veleiro, Ian Lorenzo, Liam Lores, Alberte Pagán), 4 puntos, 1 mención. [Ver vídeo]
19. Fraga y Fidel, sin embargo (Manuel Fernández-Valdés), 3 puntos, 1 mención.
En el movimiento del paisaje (Lois Patiño), 3 puntos, 1 mención.
Imágenes secretas (Diana Toucedo), 3 puntos, 1 mención.
22. Á luzada (Xurxo Chirro), 2 puntos, 2 mencións.
Apocalypse (Alexandre Argibai), 2 puntos, 1 mención.
La mirada del pintor (Rubén Pardiñas), 2 puntos, 1 mención.
25. Personal movie (Héctor Carré), 1 punto, 1 mención.
Avión, el pueblo ausente (María Hervera, Marcos Hervera), 1 punto, 1 mención.
Sefa sound system (Sabela Pernas, Sol Álvarez), 1 punto, 1 mención.
Arrevoa os meus cabelos (Olalla Castro), 1 punto, 1 mención. [Ver vídeo]