mércores, 31 de decembro de 2025

La Internacional Cinéfila 2025

[1. Cinco películas de 2025] (por orden alfabético de cineastas)

Anoche conquisté Tebas / Last Night I Conquered the City of Thebes (Gabriel Azorín). Una obra maestra sobre esa forma de amor que llamamos amistad que es, de paso, una obra maestra sobre la noche y la oscuridad. Anoche conquisté Tebas crea un espacio y un tiempo propio capaz de unir épocas diferentes con la voluntad de expresar como los sentimientos humanos son los mismos a lo largo de milenios: la necesidad de recibir y dar afecto, el miedo a estar sólo. Mi película preferida de 2025, para mí la más emocionante, habitable y sanadora.

Nuestra Tierra / Landmarks (Lucrecia Martel). Tenía que ser Lucrecia quien, por fin, nos enseñase a usar un dron (políticamente, cinematográficamente) en esta maravilla sobre la memoria y contra el colonialismo.

O agente secreto / The Secret Agent (Kleber Mendonça Filho). Un thriller trepidante puede ser también una película humanista que asienta su fortaleza en la construcción de personajes sólidos (¿quien puede olvidar no ya a Wagner Moura, sino también a la sensacional Tânia Maria?) y confía en la inteligencia del espectador para ofrecer una de las más asombrosas elipsis del cine contemporáneo.

O riso e a faca / I Only Rest in the Storm (Pedro Pinho). La gran película-monumento de 2025 es la joya que necesitábamos sobre las cuestiones sin resolver del colonialismo y los múltiples desafíos ambientales, sociales y políticos del presente.

The Mastermind (Kelly Reichardt). La mejor película de Kelly Reichardt vuelve a valerse de un género -las películas de atracos- para llevarlo a un territorio mucho más interesante, el vaciado del relato convencional para retratar, a la vez, un tiempo convulso de pérdida de la inocencia, los EUA de la guerra de Vietnam, y a un protagonista de porvenir dudoso y cierta inconsciencia que se condena a cada paso que da al aislamiento respecto de cualquier forma de comunidad, empezando por su propia familia; un personaje al que le otorga inmenso atractivo y hondura el espléndido Josh O’Connor. Kelly Reichard filma y monta de forma magistral, sin artificios banales; es una maestra del zurcido invisible, siempre en contra de cualquier forma de exhibicionismo.

[2. Ópera prima]


[3. Película de mi país (Galicia)]

Ariel (Lois Patiño). Podría citar también Anoche conquisté Tebas, producción gallega rodada en Galicia, pero prefiero añadir más títulos a la lista para escoger Ariel de Lois Patiño, un autor que nunca se equivoca y cuya obra encuentro muy cercana a mi forma de entender y amar el cine. Admiro la manera en que Lois avanza siempre expandiendo su obra hacia nuevos territorios sin traicionar el rumbo del que procede para, en este caso, proponernos una comedia metafísica y shakespeariana con dos actrices simplemente perfectas, Agustina Muñoz e Irene Escolar.

[Un descubrimiento]

Sin duda, la fuente más valiosa que ha alimentado el cinéfilo que hoy soy es la programación de la Filmoteca de Galicia, un espacio de descubrimiento desde 1991. Entre las muchas revelaciones allí vividas podría escoger una relativamente tardía, la proyección en febrero de 2011 de City Girl de Murnau, que hasta entonces nunca había visto y que a partir de ese momento se aupó como mi película (probablemente) favorita de todos los tiempos.

Pero 2025 quedará para siempre como el año que perdí a dos amigos, Fran Gayo y José Luis Cienfuegos, a quienes conocí en 2006 en mi primer FIC Xixón. Ese festival y luego los de Sevilla, Ourense, BAFICI y SEMINCI fueron una inmejorable escuela informal de cine y el destino perfecto para innumerables encuentros felices. Su ausencia es dolorosa, su legado es inmenso.

[El actor o la actriz del año]

2025 nos ha proporcionado varias grandes interpretaciones, sobre todo masculinas: los jóvenes actores, casi todos debutantes, de la magistral Anoche conquisté Tebas, el carisma de Josh O’Connor, tal vez el mejor actor anglosajón por debajo de los 40 años, en The Mastermind; y Wagner Moura, alma de O agente secreto. Pero sin ninguna duda para mí el actor del año es Sérgio Coragem, impresionante centro de gravedad de O riso e a faca. Sin su total entrega, la película de Pedro Pinho no sería la obra maestra que es. Ojalá lo veamos muchas más veces en pantalla durante los próximos años.

Martin Pawley. Pode consultarse a votación completa e todas as listaxes e textos individuais no imprescindíbel sitio web do promotor da iniciativa, o crítico arxentino Roger Koza: La Internacional Cinéfila 2025.

 * * *

Anteriores votacións de La Internacional Cinéfila: 2024 | 2023 | 2022 | 2021 | 2020 | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 | 2015 | 2014

mércores, 24 de decembro de 2025

O tempo de acompañar é sempre [Feliz 2026]


Unha creación de Martin Pawley a partir de imaxes dos filmes City Girl (F. W. Murnau, 1930), Lonesome (Paul Fejös, 1928), Body and Soul (Oscar Micheaux, 1925), The Red Kimono (Walter Lang, 1925), Linda (Dorothy Davenport, 1929) e Lucky Star (Frank Borzage, 1929), máis a canción Diane de Ernö Rapée e Lew Pollack para o filme 7th Heaven (Frank Borzage, 1927). Co desexo dun 2026 de paz, abrazos e boas compañas.

mércores, 17 de decembro de 2025

Fin de ciclo

José Luis Cienfuegos. Imaxe: Seminci.

O pasado 2 de decembro morreu aos 60 anos a causa dun aneurisma José Luis Cienfuegos, director da Seminci de Valladolid e antes dos festivais de Xixón e Sevilla. A súa repentina desaparición deixou conmocionado o sector, tanto o mundo da creación como o da exhibición e a distribución, que recoñecían a súa importancia fundamental na difusión dun cinema de autor que non hai tanto estaba completamente fóra do circuíto. Todo comezou en 1995 cando asumiu a dirección do Festival Internacional de Cinema de Xixón, que nacera trinta anos atrás, non o esquezamos, como un certame especializado en filmes infantís. A aposta de José Luis foi mover o FICX cara á modernidade e convertelo nunha meca para a produción fílmica transgresora e independente. O seu FICX reivindicou nomes do presente -de Pedro Costa e Claire Denis a Tsai Ming-Liang e Lucrecia Martel- e celebrou figuras nunca suficientemente reivindicadas, como Paul Schrader, Derek Jarman ou Peter Watkins. Sinalaba tendencias mais tamén examinaba a memoria do cinema por medio de ciclos e publicacións esplendorosas como as que, durante varios anos, revisaron as "novas vagas" dos anos 60 en Europa ou os EUA. Xixón era un faro, un lugar de culto cuxas pegadas se estendían grazas ás retrospectivas e programas que pasaban por diversas filmotecas, entre elas a de Galiza (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 17 de decembro de 2025, cuarta feira. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

sábado, 6 de decembro de 2025

Xosé Cobas, o infindo nun instante

Despois dunha longa e vizosa traxectoria como ilustrador, boa parte dela asociada á obra literaria de Xabier P. DoCampo, Xosé Cobas (Logrosa, Negreira, 1953) atrévese cun libro en solitario, Soño dunha sombra, álbum de abraiante fermosura e coidada edición, a cargo de Kalandraka, que explora o paso e o peso do tempo. Logo do debut no Culturgal, o libro será presentado no Kiosko Afonso da Coruña o próximo 9 de decembro, terza feira, nun acto no que o autor estará acompañado por María Xosé Bravo, Miguelanxo Prado e Manuel Rivas.

Os últimos caracteres do volume, nas páxinas finais de créditos, dan conta dun período marcado por dous anos, 2013 e 2025. Foi tal o camiño necesario para pensar e producir o conxunto de imaxes que conforman o volume que vén de chegar ás librarías, un percorrido no que, por suposto, se cruzaron outros títulos, entre eles o memorábel O pintor cego, que iniciou conxuntamente con Xabier P. DoCampo e que, após a morte deste en 2018, tivo que rematar el só. Aquel foi un desafío grande, tanto artístico como emocional, para alguén que iniciara a súa colaboración co escritor chairego case trinta anos atrás, a partir de A nena de auga e o príncipe de lume. Formaron unha parella inusual, aberta á evolución continua das imaxes e dos textos, á súa transformación mutua, unhas influíndo nos outros e viceversa. Conversaban a diario e longamente, viaxaron xuntos e compartiron infinidade de experiencias e anécdotas, e foi desa materia común que xurdiron e medraron tantos libros que ocupan un sitio destacado na literatura infantil e xuvenil de noso, fitos como Bolboretas, O libro das viaxes imaxinarias ou A illa de todas as illas

Páxina do libro "Soño dunha sombra" (Kalandraka)

O camiño agora é diferente, ten que ser diferente. O punto de partida foi unha tardiña a finais da primavera ou inicios do verán na casa onde vive, en Cambre, a mesma que Dominga e Benito, “tataravós dos meus netos”, acordaran converter no seu fogar en 1953 e na que “continúa a súa descendencia até o día de hoxe”, tal e como se explica nas gardas do libro. É alí onde nos atende Xosé Cobas. “Unha das particularidades desta casa é que está moi ben orientada ao Sol, e entón nesa época e até ben entrado o outono os solpores crúzana enteira, entran a través da sala e chegan até un pequeno estudio que temos. Un día calquera subindo as escaleiras reparei nun efecto da luz e quedei uns minutos mirando. Foi aí que arrincou todo, esa imaxe empezou a roldar pola miña cabeza e púxenme a observar máis, a interesarme pola presenza da luz natural dentro da casa a distintas horas do día, despois tamén a luz artificial pola noite, e descubrín un mundo”. Mais esa relación coa luz (e coa súa ausencia) estaba intimamente ligada á súa vida. Á súa infancia en Negreira, nos anos 50 e primeiros 60, cando ao volver da academia xa con noite en inverno atravesaba espazos de escuridade absoluta “até pasar a igrexa, onde empezabas a intuír a luz daquelas lámpadas de 40 watts que non alumaban nada”, como un vagalume que mataba o medo, “e a medida que ías avanzando vías ao lonxe a casa e logo a porta da cociña, até que finalmente entrabas” (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Sermos Galiza que acompaña Nós Diario o sábado 6 de decembro de 2025. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo nesta ligazón.

luns, 1 de decembro de 2025

La noche más oscura

La magistral Anoche conquisté Tebas de Gabriel Azorín hace de la noche el más bello y emocionante escenario cinematográfico.

* * *

Imaxe promocional do filme. Autor: Amador Lorenzo para DVEIN Films/Filmika Galaika/Bando à parte

En el último cuarto del primer siglo de nuestra era se estableció en Bande, provincia de Ourense, un campamento militar romano, Aquis Querquennis, que estuvo en uso no demasiado tiempo, apenas cincuenta años. Ocupaba una extensión de 2,5 hectáreas y debió albergar no menos de 500 legionarios; disponía, entre otras cosas, de un cuartel general, dos hórreos para almacenar alimentos, un hospital y varios barracones y letrinas para las tropas. La zona quedó anegada en 1949 por la construcción de un embalse y tuvieron que pasar casi tres décadas hasta el inicio de las excavaciones que permitieron una nueva puesta en valor del complejo. Próximo a él hay unas termas que sirvieron, ya en la época romana, de espacio de usos terapéuticos y de ocio. Durante algunos meses el nivel de agua del embalse deja las bañeras completamente sumergidas, pero cuando eso no sucede es posible utilizarlas a cualquier hora del día o de la noche.

Hace unos años descubrió el lugar gracias a una amiga el cineasta Gabriel Azorín (Hellín, Albacete, 1981). Se adentró en las cálidas aguas por la tarde pero se quedó allí hasta la madrugada para disfrutar del baño en un entorno sin luz artificial. Envuelto por el vapor y la oscuridad, el director sintió que la mirada se dirigía de manera natural hacia el firmamento, un paisaje repleto de estrellas desconocido en las ciudades. Supo de inmediato que algún día tendría que hacer en ese lugar una película (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 318, decembro de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.