Entrevista a Gabriel Azorín: "Sempre nos preguntamos como queremos vivir a vida que nos toca"

Esta terza feira visita a Filmoteca de Galiza Gabriel Azorín, director dun dos títulos máis aplaudidos pola cinefilia mundial este último ano, Onte á noite conquistei Tebas, que se estreou na pasada edición da Mostra de Venecia e participou logo en citas de prestixio coma o festival de Nova York, a Viennale, a Seminci ou o Indielisboa. Unha obra mestra en dous tempos e tres linguas (galego, portugués e latín) integramente filmada nas termas ourensás de Bande.

Gabriel Azorín. Imaxe: Amador Lorenzo para Filmika Galaika, DVEIN Films e Bando à Parte

Se houbese que poñerlle unha data inicial ao nacemento do filme, estaría á volta do teu descubrimento das termas de Bande.

En 2017 fun alí cuns amigos e cando se fixo de noite quedei só, tumbado nunha desas bañeiras en forma de sarcófago que son tan importantes logo na película. Como non hai luces artificiais de noite non podes ver nada a non ser que ergas a cabeza e mires o ceo, e eu tiven a sorte de que aquela noite había un ceo estrelado incríbel. Foi un intre de introspección e intimidade e fíxome pensar na cantidade de xente que ao longo da historia faría o mesmo xesto ca min naquel lugar. Volvín a casa con gana de rodar alí, mais era simplemente un desexo e precisaba ter unha idea cinematográfica. Dous anos despois, cando estaba na Elías Querejeta Zine Eskola e o cinema de António Reis e Margarida Cordeiro me tiña moi obsesionado pola súa capacidade de revelar os diferentes tempos que habitan un lugar, pensei de novo nas termas e propúxenlle a María Antón Cabot e Carlos Pardo Ros, colegas do colectivo lacasinegra, que me acompañasen a Bande para constatar se seguía vivo aquel desexo. Desta vez fomos máis precavidos e levamos unha cámara de alta sensibilidade; após bañármonos pola tarde caeu a noite e coa cámara gravamos uns rapaces que andaban alí tamén. Cando de regreso á casa revisamos as imaxes comprendín que non tiñan tempo, que se os rapaces non levasen teléfonos e traxes de baño con piñas sería imposíbel determinar se eran de hoxe, da Idade Media ou de hai dous mil anos, e iso xa era unha idea propiamente cinematográfica. Foi unha sorte de “eureka”.

Así xorde a convicción de facer o filme, mais como desenvolve a obra final?

Foi un camiño de ida e volta. As termas en orixe estaban asociadas ao campamento militar de Aquis Querquennis, do século I da nosa era, así que a presenza de mozos romanos estaba clara dende o principio. A idea de que houbese mozos contemporáneos tamén, mais a primeira intuición apuntaba a engadir máis capas de tempo, talvez a guerra civil, talvez o campesiñado no século XIX… Cando empecei a traballar no guión co amigo Celso Giménez, da compañía teatral La Tristura, acordamos que houbese só dous tempos para facer máis sinxela a película e que esa simplificación nos permitise xogar con elementos que nos interesaban como o paso do tempo, a duración, habitar os lugares… elementos que a miúdo no cinema fican devorados polos temas e as tramas. Tamén limpamos moito os asuntos a tratar e concentrámonos na amizade e nesa sensación tan humana de que nalgún momento da vida nos sentimos sós (...)

Martin Pawley. Entrevista publicada no Nós Diario do 25 de abril de 2026. Podes ler a entrevista completa no sitio web do xornal.

Esencia de cinema

Isabel Aimé González Sola en Las corrientes de Milagros Mumenthaler | Imaxe: Atalante Cinema

A través dos cristais dunha xanela vemos unha muller que contempla a paisaxe outoniza de Xenebra. Axiña saberemos que está alí para recoller un premio polo seu traballo no sector da moda, mais desfarase do trofeo no baño pouco despois. Deambula pola cidade como empuxada por un misterioso impulso, por algunha atracción inexplicábel; repara nunha peza de tea bordada nun escaparate, cruza a ponte sobre o río vestida cun abrigo azul -unha mancha de cor sobre un fondo gris- e de súpeto bótase á auga. O seguinte plano amósanola de regreso ao hotel, envolta nunha desas láminas metalizadas que se empregan como mantas nas emerxencias. Atravesa o vestíbulo facendo soar os tacóns contra o piso mentres arrastra unha bolsa coas súas pertenzas, sobe no ascensor, accede ao seu cuarto. Abre a ducha mais non chega a entrar nela, primeiro sinal dunha sorte de fobia á auga que manifestará durante o resto do filme (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 26 de xuño de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

Temos as estrelas (Martin Pawley, 2026)

Creación de Martin Pawley a partir dos filmes Devil and the Deep (Marion Gering, 1932), Breakfast for Two (Alfred Santell, 1937), A Streetcar Named Desire (Elia Kazan, 1951), Wings (William Wellmann, 1927), Drácula (George Melford, 1931), My Little Chickadee (Edward F. Cline, 1940), The Misfits (John Huston, 1961), A Woman of Distinction (Edward Buzzell, 1950), María Candelaria (Emilio Fernández, 1944), Annette (Leos Carax, 2021), West Side Story (Robert Wise e Jerome Robbins, 1961) e Now, Voyager (Irving Rapper, 1942). Nova e definitiva montaxe a partir dunha peza anterior estreada o 11 de xuño de 2026 na actividade "La noche del Sol negro" de Filmadrid.

Jeanne Liotta, a celebración do sublime

Unha das convidadas da edición número dezasete do S8, Mostra de Cinema Periférico da Coruña é Jeanne Liotta, quen protagonizou o pasado martes a performance Path of Totality inspirada pola observación dunha eclipse de Sol. Este sábado poderá verse na Domus ás 19.30h unha sesión con varios filmes da cineasta cunha gran conexión astronómica.

Jeanne Liotta. Imaxe: Andrea Rodríguez para o S8.

Da forte pegada que hai na obra de Jeanne Liotta da ciencia e en particular da astronomía é boa proba a sesión desta tarde no S8 con pezas como Moonplay (after Marie), Eclipse, Affect Theory ou Observando el cielo, un dos filmes máis fermosos xamais feitos, mais a autora apresúrase a recordar que durante boa parte da súa vida tal conexión non existiu e que naceu e se criou en Nova York, onde a paisaxe celeste se reduce a unhas poucas constelacións, o Carro da Osa Maior ou Orión. “Penso que o meu interese realmente veu de aprender sobre fotografía e cinema, os aspectos técnicos e a historia, e como se observou o firmamento empregando mesmo métodos prefotográficos, por exemplo o uso das cámaras escuras para ver o Sol. Foi a investigación sobre a historia do estudo da visión e dos métodos tecnolóxicos da fotografía a que me levou cara ao cosmos”, explica (...)

Martin Pawley. Artigo publicado o sábado 6 de xuño no Nós Diario. Pode lerse o texto completo no sitio web do xornal.

Lo individual y lo colectivo. Indielisboa 2026.

Cochena (Diogo Allen, 2026)

El premio principal de la competición portuguesa de la última edición de Indielisboa recayó en Diogo Allen, que firma con la notable Cochena su primera película como director después de una sólida experiencia como ayudante de realización. Su acercamiento a la comunidad gitana portuguesa es justo en todos los sentidos de la palabra. Por un lado, por el mero hecho de su existencia, como registro de un colectivo que tuvo hasta ahora una presencia raquítica en las pantallas. Más importante aún, por la forma puesta en práctica, heredera de la etnografía humanista de António Reis y Margarida Cordeiro, con planos siempre fijos en formato 4:3 que acogen cariñosamente a sus personajes y captan la carga lírica que poseen, el reconocimiento de una nobleza escultórica natural -en particular la pareja protagonista, Anastácio Romão y Ermelinda Maria da Silva- que solemos asociar a la visión de Pedro Costa y, por lo tanto, de John Ford. Lejos de cualquier tentación hacia el hieratismo, la austera apuesta observacional de Diogo, sin apenas variaciones en su tono, conduce a un resultado pletórico de vida: es un tributo a la familia y a los afectos, a las celebraciones compartidas, ya sea una boda o la búsqueda de erizos para cocinarlos a la parrilla. Un retrato de una comunidad errante, orgullosa y libre, que sobrevive en los márgenes de la sociedad pero, también por eso, más sostenible, menos contaminada por la maquinaria succionadora de atención y deseo del tecnocapitalismo. Cochena acaba siendo, en consecuencia, un film intensamente político en todos sus fotogramas (...)

Martin Pawley e Nacho Álvarez. O texto completo pode lerse no número 211, de xuño de 2026, da revista Caimán Cuadernos de Cine. 

Al amparo de la noche

La oscuridad natural ha sido a lo largo de la historia un espacio seguro para quienes tuvieron que huir para salvar su vida.

* * *

Plano de Gaulana (Pablo Casanueva, 2026)

El 22 de mayo de 1938 tuvo lugar la mayor fuga de presos de la historia del estado español. El Fuerte de San Cristóbal, cerca de Pamplona, fue construido a finales del siglo XIX con fines defensivos, pero pronto se convirtió en una cárcel a la que fueron destinadas, por ejemplo, centenares de personas tras la revolución de octubre de 1934. Después del golpe de estado de julio de 1936 Navarra cayó rápidamente bajo el mando del ejército fascista y el fuerte se llenó en pocos meses con una cantidad enorme de presos, hasta 2500, que soportaban vejaciones y pésimas condiciones de vida; de hecho, hasta su cierre en 1945 se cuentan más de 300 muertes por causas como la desnutrición o los paros cardíacos, pero también los fusilamientos camuflados oficialmente como «traumatismos». Los encarcelados en 1938 eran en su mayoría miembros de partidos políticos y sindicatos y militantes de la causa republicana. La fuga fue preparada por un pequeño grupo de presos que diseñaron un plan para tomar el centro aprovechando un momento de cierta relajación de los vigilantes (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 324, xuño de 2026. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

A aprendizaxe do amor

Claire Atherton na Filmoteca de Galicia. Imaxe: María Messeguer para a Filmoteca de Galicia.

En 2005 xurdiu en Catalunya o proxecto educativo 'Cinema en curso', unha iniciativa, en palabras das súas directoras Núria Aidelman e Laia Colell, de "pedagoxía do cinema e co cinema en escolas e institutos". A diferenza doutros proxectos de cultura audiovisual que se desenvolven nas aulas, e que tantas veces, infelizmente, aspiran apenas a imitar de maneira precaria os procesos industriais do cinema, a miúdo caducos e de nula sostibilidade, 'Cinema en curso' procura un achegamento máis fértil e responsábel que ten o seu primeiro centro na contemplación e a análise dos filmes. Filmes completos, en salas e en festivais, mais tamén fragmentos de filmes, e isto permite o acceso a imaxes de cineastas que doutro xeito serían inviábeis, en particular a certas idades, como as de Chantal Akerman, Marguerite Duras ou David Perlov. Trátase de que a rapazada comparta unha escena, que a mire e a escoite, que pense sobre ela e se faga preguntas, que a volva a mirar e escoitar tanto como for preciso, que se deteña sobre ela, que comente as súas impresións, as iniciais, máis espontáneas, e logo as que se derivan dunha meditación máis fonda, de atender o que expresan as outras persoas. Cómpre facerse preguntas. Por que ese plano está filmado desta ou daquela maneira? Por que ten esa duración? (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 30 de maio de 2026, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

Unha ollada lúcida ás cinzas aínda mornas do colonialismo portugués

por Miguel Castelo

Sergio, un xove enxeñeiro portugués, viaxa de Portugal a Guinea-Bissau, encargado por unha ONG para substituír o anterior enxeñeiro, co que a empresa construtora tiña desacordos, e para preparar un novo informe técnico sobre un importante proxecto de autoestrada, conexión entre o deserto e a selva, no que se introduciron cambios. Concibida orixinalmente cun trazado específico, a estrada agora ten un itinerario diferente. E a análise do enxeñeiro lisboeta debe avaliar o impacto ambiental que causará esta modificación.

Sérgio Coragem n'O Riso e a Faca (Pedro Pinho, 2025) / Vitrine Filmes

Un caso similar, atopado polo cineasta portugués Pedro Pinho en 2017 mentres viaxaba con amigos polo país, espertou o seu interese polos asuntos coloniais, levándoo a querer exploralos nun documental. Portugal foi a primeira nación en facer seus territorios estranxeiros e a última en renunciar a eles. A perda das súas colonias deixou aos portugueses un ronsel de emocións encontradas. Hoxe, despois de tantas xeracións, para unha grande parte da poboación isto xa non é un problema, e tamén hai moitos que descoñecen a situación actual nestes países, agora baixo autogoberno. Mais o comprensible desexo de Pinho viuse frustrado pola realidade, que deixaba claro que tal cousa era imposible: o status quo persistía, os pobos indíxenas, abandonados polo goberno e tantas veces enganados e explotados polos colonialistas, non estaban para facer declaracións, nin abandonar o seu traballo, e, o que non é menos importante, as diferentes linguas das tribos e aldeas non permitían unha comunicación axeitada. Polo tanto, abandonouse a idea, mais non o obxectivo de relatar dalgún xeito unha realidade tan fascinante e complexa.

Así que, unha vez conseguidos os fondos precisos e logo un tempo considerable vivindo con estas comunidades, aprendendo a se comunicar con elas, gañando a súa amizade e confianza, a súa dedicación e colaboración, a realidade finalmente amosou o seu sorriso. Procedeuse a seleccionar numerosos figurantes e actores diversos —todos eles, dende o primeiro até o último, homes, mulleres e nenos, extraordinarios nos seus papeis; Cleo Diára recibiu o premio á mellor actriz no último Festival de Cannes—, tiveron lugar longos e detallados ensaios e, tras seis meses de rodaxe e máis de dous anos de montaxe, hoxe existen dúas versións —a que circula actualmente, de tres horas e media, e outra de cinco horas e media— desta enorme e singular película. Magnífica polo seu argumento, os seus temas, a súa atrevida mestura de xéneros, a súa atmosfera, o seu ritmo, a súa banda sonora de música diversa. E tamén polo atractivo da súa polifonía de acentos. Polo seu desenvolvemento e a súa orixinal forma de cativar o espectador. A emoción é un ingrediente clave na viaxe iniciática de Sergio, unha aventura implacable non exenta de perigos e preocupacións frecuentes. Dende a súa perspectiva de profesional honesto e de ollada inocente, acompañámolo. Sentimos e sufrimos xunto a el. Vivimos xunto ao seu diverso círculo social, composto por persoas de diferentes razas, nacionalidades e orientacións sexuais, durante a súa estadía neste país. Cos seus novos amigos e inimigos, navegamos polas situacións máis inesperadas e descubrimos un mundo inimaxinable que se balancea entre o drama e a comedia. Somos testemuñas da loita pola vida, das necesidades cotiás máis básicas dos que o rodean, da fragmentación social, do abuso e a explotación dos máis débiles por parte dos poderosos, das miradas e comportamentos racistas, así como das formas de entretemento, da vertixe da noite e da intensidade dos sentimentos, do amor, da tenrura, do sexo, da dificultade e da alegría de vivir... E nunca deixamos de nos emocionar e de gozar de momentos cheos de enxeño e humor intelixente, de discusións violentas e de exposicións argumentativas tan estimulantes como cheas de sabedoría cínica e provocativa. E con Sergio, os seus medos, dúbidas e certezas, deixamos ese universo abafante, lonxe da metrópole, cheo de cor, calor, choivas torrenciais e excesos de todo tipo. Pero toda esa realidade heteroxénea e diversa non nos abandona. Permanece connosco, dando voltas unha e outra vez nos nosos pensamentos. Unha representación lúcida e inesquecible que revela con elocuencia as estratexias, o que e o como, do capitalismo para desenvolver as súas novas fórmulas de control e explotación dos beneficios residuais do vello colonialismo.

Luz y progreso en todas partes

Los avances tecnológicos han ido recortando nuestras horas de sueño.

* * *

Our Daily Bread (King Vidor, 1934)

El sueño del Sapiens, el libro del que me ocupé en la columna anterior, arroja ideas y enfoques reveladores en cada capítulo. Es algo típico de las personas sabias, y Juan Antonio Madrid lo es, como constato cada vez que se me presenta la oportunidad de conversar con él. «La mayoría de nosotros», leo, «nos consideramos afortunados por haber nacido en la época actual. Nos imaginamos a nuestros antepasados de hace cien mil años ocupados en una lucha constante por la supervivencia, expuestos a la amenaza del hambre y a los peligros de los depredadores y tribus enemigas, sin apenas tiempo para descansar. Sin embargo, la observación de grupos tribales actuales, como los agta en Filipinas o los san y hadza en Sudáfrica y Tanzania, respectivamente, nos muestran una realidad bien distinta». Un equipo de antropólogos liderado por Mark Dyble convivió durante dos años con el pueblo agta y registró de forma minuciosa sus actividades diarias, el tiempo que dedicaban al cuidado de los hijos, a las tareas domésticas y a la búsqueda de alimentos. El resultado fue que los agta que adoptaron la agricultura trabajaban unas treinta horas semanales en los cultivos, frente a las veinte de sus colegas recolectores. La pérdida de tiempo libre que venía dada por el salto a la producción de alimentos se producía tanto entre los hombres como entre las mujeres (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 323, maio de 2026. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

Correo sobre "La risa y la navaja" (O riso e a faca)

Cleo Diára e Sérgio Coragem en "O riso e a faca" (Pedro Pinho, 2025) / Vitrine Filmes

Buenas tardes, Pawley.

«La risa y la navaja» es una película memorable. Rica en imágenes, situaciones emocionantes, planteamiento argumental, técnica fílmica, planos, interpretación, dirección de actores y realización, sin olvidar la banda sonora candente.

Lo más interesante, además, es la compleja reflexión poscolonial que sostiene, sin resoluciones fáciles "humanitarias", con ironía fina e incluso con sarcasmo, pero con profunda sensibilidad para trasladar la reflexión inconclusa al espectador de forma elegante.

La habilidad de Pinho para mostrar la complejidad cruda es muy patente también en el plano emocional, afectivo y sexual. Veracidad sin estereotipos.

El personage de Sérgio, con su ternura ingenua y su estupor ante la violencia, ante el amor o ante la corrupción, funciona como un catalizador de las ideas del film. El personaje femenino principal es muy rico también en ambigüedad afectiva y sensual entretejida con tensiones étnicas y sociales.

Es nuevo eso de que el "personaje afectivo" sea un medio para entrar en el paisaje y en la historia, sin necesidad de comprenderlos. Da que pensar.

El valor documental de la película es muy grande. Te sumerge en la realidad africana con cercanía táctil que se adentra en la mente. Un equilibrio novedoso entre ficción y no-ficción. Cine social libre de cautelas, de ideología inhibidora. Valiente en su manera de hacer frente al porvenir incierto.

En resumen, buenísima. Podría haber durado siete horas sin cansarnos.

Muchas gracias de nuevo, amigo. 

Un gran abrazo.

Santiago Auserón