The 2025 Great Cinema Party

Mucho me temo que la fiesta de este año va a superar el aforo permitido. A los 50 cineastas habituales (más sus acompañantes: ¡tenemos una película codirigida por tres personas!), hay que sumarles otros seis que he desplazado al primer Bonus track. Como ya comentaba el año pasado, de esos programas dobles las películas citadas en primer lugar tenían lugar asegurado en la lista “oficial”, pero sus parejas de baile las hacen, en cierto modo, mejores. Solo decir que esos programas dobles se configuran en torno a tres temas: la representación (o verbalización) de una agresión sexual, la música como propulsora sensorial de las imágenes y dos road-movies que tienen como eje las hibridaciones que se alejan de lo binario (gracias a Jara Yáñez por su artículo “Hibridaciones” en el nº 200 de Caimán).

AGÜERO, Ignacio – Cartas a mis padres muertos 

ANDERSON, Paul Thomas – One Battle After Another

ARAGNO, Fabrice – Le lac / Atelier Rolle, un voyage (con BATTAGGIA, Jean-Paul)

AZORÍN, Gabriel – Anoche conquisté Tebas

BALEKDJIAN, Anton; COUTURE, Léo; EUSTACHON, Mattéo – Laurent dans le vent

BENNING, James – Breathless (2024) / Little Boy

BIGELOW, Kathryn – A House of Dynamite

CADIC, Valentine – Le rendez-vous de l’été

CASTRONOVO, Julian – Debut, or, Objects of the Field of Debris as Currently Catalogued

CLARET MUXART, Jaume – Estrany riu

CRETON, Pierre; BARRÉ, Vincent – Sept promenades avec Mark Brown (2024)

CURTIS, Adam – Shifty

DENIS, Claire – Le cri des gardes

DJORDJEVIC, Stefan – Wind, Talk to Me

FOWLER, Luke; SWORN, Corin – On Weaving

GRAUX, Nicolas; TRÚONG Minh Quý – Hair, Paper, Water…

GUERIN, José Luis – Historias del buen valle

HONG Sang-soo – What Does Nature Say to You

HUNT-EHRLICH, Madeleine – The Ballad of Suzanne Césaire (2024)

JOSEPH, Kahlil – BLKNWS: Terms & Conditions

LETOURNEUR, Sophie – L’Aventura

LINKLATER, Richard – Blue Moon / Nouvelle Vague

LØKKEBERG, Vibeke – The Long Road to the Director’s Chair

MANGOLD, James – A Complete Unknown (2024)

MARQUES, Paula Tomas – Duas Vezes João Liberada

MENDONÇA FILHO, Kleber – O Agente Secreto

MESA SOTO, Simón – Un poeta

MIYAKE, Sho – Two Seasons, Two Strangers

MOGUILLANSKY, Alejo; ACUÑA, Luciana - Pin de Fartie

MOSESE, Lemohang Jeremiah – Ancestral Visions of the Future

MUMENTHALER, Milagros – Las corrientes

NAVAS, Clarisa – El Príncipe de Nanawa

PEREDA, Nicolás – Cobre

PEREIRA, Juanjo – Bajo las banderas, el sol

PINHO, Pedro – O Riso e a Faca

REICHARDT, Kelly – The Mastermind

RIBOT, Guillaume – Je n’avais que le néant - “Shoah” par Lanzmann

ROMVARI, Sophy – Blue Heron

ROSS, RaMell – Nickel Boys (2024)

RUIZ DE AZUA, Alauda – Los domingos

SACHS, Ira – Peter Hujar’s Day

SALINAS, Ezequiel; SONZINI, Ramiro – La noche está marchándose ya

SCHMITT, Lee Anne – Evidence

SEKI, Yutaro; HIRASE, Kentaro – SAI: Disaster

SELES, Lucía – Avenida Sáenz 1073

SERRAILLE, Léonor – Ari

SIMÓN, Carla – Romería

STEWART, Kristen – The Chronology of Water

SZLAM, Malena – Archipielago of Earthen Bones - To Bunya (2024)

VARGAS, Joel Alfonso – Mad Bills to Pay (or Destiny, dile que no soy malo)

Bonus Track 1, tres programas dobles:

PAGLIAI, Isabel: Fantaisie / VICTOR, Eva: Sorry, Baby

LAXE, Oliver – Sirāt / DE SOSA, Ion – Balearic

GOSSING, Miri Ian; SIECKMANN, Lina – Sirens Call / KOTETISHVILI, Tato – Holy Electricity (2024)

Bonus Track 2, cine expandido:

LAIA-TORRE; MIRE – Spectral: Wandering Projection (S8, XVI Mostra de Cinema Periférico, 7-06-2025, A Coruña)

KANDING RAY, OLIVER LAXE & ADRIÁN CANOURA – Sirāt Live Soundtrack (Curtocircuito, 4-07-2025, Santiago de Compostela)

Bonus Track 3, descubrimientos: Las 11 películas del ciclo Frans Van de Staak, la palabra en archipiélago, comisariado por Manuel Asín y Carlos Saldaña para Punto de Vista, Festival Internacional de Cine Documental de Navarra (en mi caso, vistas en abril de 2025 en la Filmoteca de Galicia). Y un documental de 2025, Todo parecía posible, de Ramón Rivera Moret, que nos descubre un cine silenciado, una serie de documentales producidos en Puerto Rico en los años cincuenta, poco después de convertirse en “estado libre asociado” de Estados Unidos. Doce meses después de verlo en Rotterdam, su discurso político (la nostalgia de “una suerte de utopía comunal, social y nacional que anticipa, sin ir más lejos, el discurso de un Bad Bunny en canciones como Lo que le pasó a Hawaii”, escribía en mi crónica del festival) se hace extensivo a toda América.

Jaime Pena

6 de enero de 2026

* * *

Anteriores listaxes de Jaime Pena: The 2024 Great Cinema Party + The 2023 Great Cinema Party + The 2022 Great Cinema Party + The 2021 Great Cinema Party + The 2020 Great Cinema Party + The 2019 Great Cinema Party + The 2018 Great Cinema Party + The 2017 Great Cinema Party + The 2015 Great Cinema Party + The Great Cinema Party 2014 + The 2013 Great Cinema Party + The 2012 Great Cinema Party

La casa del silencio y la oscuridad

El primer álbum en solitario del ilustrador Xosé Cobas explora en sus páginas las huellas del tiempo sobre una arquitectura de luces y sombras.

* * *

Durante casi treinta años el escritor Xabier P. DoCampo y el ilustrador Xosé Cobas formaron una estable pareja artística que engrandeció la literatura infantil y juvenil. La imaginación de uno y otro se realimentaba mutuamente, las palabras influían sobre las imágenes y viceversa, y de esa colaboración nacieron obras mayores de la edición gallega como O libro das viaxes imaxinarias, Bolboretas o la obra final, O pintor cego, el último y bellísimo texto que nos dejó Xabier antes de morir. Un trabajo que Cobas ilustró venciendo el dolor por el fallecimiento de su amigo, la orfandad creativa ante la pérdida de un maestro de las letras que era además un referente ético, un «diamante moral», como lo definió su editor durante muchos años, Manuel Bragado.

En Caderno de momentos, un libro que la Diputación de A Coruña publicó en 2018 a modo de homenaje tras su jubilación como diseñador gráfico de la entidad provincial, Cobas enuncia una suerte de autopoética guiado por las preguntas de un escritor experto en arte, Xavier Seoane. Regresa a la patria de la infancia en Logrosa, una parroquia rural del Concello de Negreira donde las pequeñas casas se integraban en el bosque y así pudo aprender a distinguir «los olores de las plantas, de los árboles, de las hierbas, en su contexto de luz y sombra y de color».Con el paso de los años se dio cuenta de la importancia de todos los sentidos en las artes plásticas, no solo la vista, también el olfato, el oído y el tacto. «Siempre me gustó la noche», decía entonces, «la noche como espacio de silencio, de refugio y de conversación con uno mismo» (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 319, xaneiro de 2026. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

La Internacional Cinéfila 2025

[1. Cinco películas de 2025] (por orden alfabético de cineastas)

Anoche conquisté Tebas / Last Night I Conquered the City of Thebes (Gabriel Azorín). Una obra maestra sobre esa forma de amor que llamamos amistad que es, de paso, una obra maestra sobre la noche y la oscuridad. Anoche conquisté Tebas crea un espacio y un tiempo propio capaz de unir épocas diferentes con la voluntad de expresar como los sentimientos humanos son los mismos a lo largo de milenios: la necesidad de recibir y dar afecto, el miedo a estar sólo. Mi película preferida de 2025, para mí la más emocionante, habitable y sanadora.

Nuestra Tierra / Landmarks (Lucrecia Martel). Tenía que ser Lucrecia quien, por fin, nos enseñase a usar un dron (políticamente, cinematográficamente) en esta maravilla sobre la memoria y contra el colonialismo.

O agente secreto / The Secret Agent (Kleber Mendonça Filho). Un thriller trepidante puede ser también una película humanista que asienta su fortaleza en la construcción de personajes sólidos (¿quien puede olvidar no ya a Wagner Moura, sino también a la sensacional Tânia Maria?) y confía en la inteligencia del espectador para ofrecer una de las más asombrosas elipsis del cine contemporáneo.

O riso e a faca / I Only Rest in the Storm (Pedro Pinho). La gran película-monumento de 2025 es la joya que necesitábamos sobre las cuestiones sin resolver del colonialismo y los múltiples desafíos ambientales, sociales y políticos del presente.

The Mastermind (Kelly Reichardt). La mejor película de Kelly Reichardt vuelve a valerse de un género -las películas de atracos- para llevarlo a un territorio mucho más interesante, el vaciado del relato convencional para retratar, a la vez, un tiempo convulso de pérdida de la inocencia, los EUA de la guerra de Vietnam, y a un protagonista de porvenir dudoso y cierta inconsciencia que se condena a cada paso que da al aislamiento respecto de cualquier forma de comunidad, empezando por su propia familia; un personaje al que le otorga inmenso atractivo y hondura el espléndido Josh O’Connor. Kelly Reichard filma y monta de forma magistral, sin artificios banales; es una maestra del zurcido invisible, siempre en contra de cualquier forma de exhibicionismo.

[2. Ópera prima]

Anoche conquisté Tebas / Last Night I Conquered the City of Thebes (Gabriel Azorín)

[3. Película de mi país (Galicia)]

Ariel (Lois Patiño). Podría citar también Anoche conquisté Tebas, producción gallega rodada en Galicia, pero prefiero añadir más títulos a la lista para escoger Ariel de Lois Patiño, un autor que nunca se equivoca y cuya obra encuentro muy cercana a mi forma de entender y amar el cine. Admiro la manera en que Lois avanza siempre expandiendo su obra hacia nuevos territorios sin traicionar el rumbo del que procede para, en este caso, proponernos una comedia metafísica y shakespeariana con dos actrices simplemente perfectas, Agustina Muñoz e Irene Escolar.

[Un descubrimiento]

Sin duda, la fuente más valiosa que ha alimentado el cinéfilo que hoy soy es la programación de la Filmoteca de Galicia, un espacio de descubrimiento desde 1991. Entre las muchas revelaciones allí vividas podría escoger una relativamente tardía, la proyección en febrero de 2011 de City Girl de Murnau, que hasta entonces nunca había visto y que a partir de ese momento se aupó como mi película (probablemente) favorita de todos los tiempos.

Pero 2025 quedará para siempre como el año que perdí a dos amigos, Fran Gayo y José Luis Cienfuegos, a quienes conocí en 2006 en mi primer FIC Xixón. Ese festival y luego los de Sevilla, Ourense, BAFICI y SEMINCI fueron una inmejorable escuela informal de cine y el destino perfecto para innumerables encuentros felices. Su ausencia es dolorosa, su legado es inmenso.

[El actor o la actriz del año]

2025 nos ha proporcionado varias grandes interpretaciones, sobre todo masculinas: los jóvenes actores, casi todos debutantes, de la magistral Anoche conquisté Tebas, el carisma de Josh O’Connor, tal vez el mejor actor anglosajón por debajo de los 40 años, en The Mastermind; y Wagner Moura, alma de O agente secreto. Pero sin ninguna duda para mí el actor del año es Sérgio Coragem, impresionante centro de gravedad de O riso e a faca. Sin su total entrega, la película de Pedro Pinho no sería la obra maestra que es. Ojalá lo veamos muchas más veces en pantalla durante los próximos años.

Martin Pawley. Pode consultarse a votación completa e todas as listaxes e textos individuais no imprescindíbel sitio web do promotor da iniciativa, o crítico arxentino Roger Koza: La Internacional Cinéfila 2025.

 * * *

Anteriores votacións de La Internacional Cinéfila: 2024 | 2023 | 2022 | 2021 | 2020 | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 | 2015 | 2014

O tempo de acompañar é sempre [Feliz 2026]

Unha creación de Martin Pawley a partir de imaxes dos filmes City Girl (F. W. Murnau, 1930), Lonesome (Paul Fejös, 1928), Body and Soul (Oscar Micheaux, 1925), The Red Kimono (Walter Lang, 1925), Linda (Dorothy Davenport, 1929) e Lucky Star (Frank Borzage, 1929), máis a canción Diane de Ernö Rapée e Lew Pollack para o filme 7th Heaven (Frank Borzage, 1927). Co desexo dun 2026 de paz, abrazos e boas compañas.

Fin de ciclo

José Luis Cienfuegos. Imaxe: Seminci.

O pasado 2 de decembro morreu aos 60 anos a causa dun aneurisma José Luis Cienfuegos, director da Seminci de Valladolid e antes dos festivais de Xixón e Sevilla. A súa repentina desaparición deixou conmocionado o sector, tanto o mundo da creación como o da exhibición e a distribución, que recoñecían a súa importancia fundamental na difusión dun cinema de autor que non hai tanto estaba completamente fóra do circuíto. Todo comezou en 1995 cando asumiu a dirección do Festival Internacional de Cinema de Xixón, que nacera trinta anos atrás, non o esquezamos, como un certame especializado en filmes infantís. A aposta de José Luis foi mover o FICX cara á modernidade e convertelo nunha meca para a produción fílmica transgresora e independente. O seu FICX reivindicou nomes do presente -de Pedro Costa e Claire Denis a Tsai Ming-Liang e Lucrecia Martel- e celebrou figuras nunca suficientemente reivindicadas, como Paul Schrader, Derek Jarman ou Peter Watkins. Sinalaba tendencias mais tamén examinaba a memoria do cinema por medio de ciclos e publicacións esplendorosas como as que, durante varios anos, revisaron as "novas vagas" dos anos 60 en Europa ou os EUA. Xixón era un faro, un lugar de culto cuxas pegadas se estendían grazas ás retrospectivas e programas que pasaban por diversas filmotecas, entre elas a de Galiza (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 17 de decembro de 2025, cuarta feira. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.

Xosé Cobas, o infindo nun instante

Despois dunha longa e vizosa traxectoria como ilustrador, boa parte dela asociada á obra literaria de Xabier P. DoCampo, Xosé Cobas (Logrosa, Negreira, 1953) atrévese cun libro en solitario, Soño dunha sombra, álbum de abraiante fermosura e coidada edición, a cargo de Kalandraka, que explora o paso e o peso do tempo. Logo do debut no Culturgal, o libro será presentado no Kiosko Afonso da Coruña o próximo 9 de decembro, terza feira, nun acto no que o autor estará acompañado por María Xosé Bravo, Miguelanxo Prado e Manuel Rivas.

Os últimos caracteres do volume, nas páxinas finais de créditos, dan conta dun período marcado por dous anos, 2013 e 2025. Foi tal o camiño necesario para pensar e producir o conxunto de imaxes que conforman o volume que vén de chegar ás librarías, un percorrido no que, por suposto, se cruzaron outros títulos, entre eles o memorábel O pintor cego, que iniciou conxuntamente con Xabier P. DoCampo e que, após a morte deste en 2018, tivo que rematar el só. Aquel foi un desafío grande, tanto artístico como emocional, para alguén que iniciara a súa colaboración co escritor chairego case trinta anos atrás, a partir de A nena de auga e o príncipe de lume. Formaron unha parella inusual, aberta á evolución continua das imaxes e dos textos, á súa transformación mutua, unhas influíndo nos outros e viceversa. Conversaban a diario e longamente, viaxaron xuntos e compartiron infinidade de experiencias e anécdotas, e foi desa materia común que xurdiron e medraron tantos libros que ocupan un sitio destacado na literatura infantil e xuvenil de noso, fitos como Bolboretas, O libro das viaxes imaxinarias ou A illa de todas as illas. 

Páxina do libro "Soño dunha sombra" (Kalandraka)

O camiño agora é diferente, ten que ser diferente. O punto de partida foi unha tardiña a finais da primavera ou inicios do verán na casa onde vive, en Cambre, a mesma que Dominga e Benito, “tataravós dos meus netos”, acordaran converter no seu fogar en 1953 e na que “continúa a súa descendencia até o día de hoxe”, tal e como se explica nas gardas do libro. É alí onde nos atende Xosé Cobas. “Unha das particularidades desta casa é que está moi ben orientada ao Sol, e entón nesa época e até ben entrado o outono os solpores crúzana enteira, entran a través da sala e chegan até un pequeno estudio que temos. Un día calquera subindo as escaleiras reparei nun efecto da luz e quedei uns minutos mirando. Foi aí que arrincou todo, esa imaxe empezou a roldar pola miña cabeza e púxenme a observar máis, a interesarme pola presenza da luz natural dentro da casa a distintas horas do día, despois tamén a luz artificial pola noite, e descubrín un mundo”. Mais esa relación coa luz (e coa súa ausencia) estaba intimamente ligada á súa vida. Á súa infancia en Negreira, nos anos 50 e primeiros 60, cando ao volver da academia xa con noite en inverno atravesaba espazos de escuridade absoluta “até pasar a igrexa, onde empezabas a intuír a luz daquelas lámpadas de 40 watts que non alumaban nada”, como un vagalume que mataba o medo, “e a medida que ías avanzando vías ao lonxe a casa e logo a porta da cociña, até que finalmente entrabas” (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Sermos Galiza que acompaña Nós Diario o sábado 6 de decembro de 2025. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo nesta ligazón.

La noche más oscura

La magistral Anoche conquisté Tebas de Gabriel Azorín hace de la noche el más bello y emocionante escenario cinematográfico.

* * *

Imaxe promocional do filme. Autor: Amador Lorenzo para DVEIN Films/Filmika Galaika/Bando à parte

En el último cuarto del primer siglo de nuestra era se estableció en Bande, provincia de Ourense, un campamento militar romano, Aquis Querquennis, que estuvo en uso no demasiado tiempo, apenas cincuenta años. Ocupaba una extensión de 2,5 hectáreas y debió albergar no menos de 500 legionarios; disponía, entre otras cosas, de un cuartel general, dos hórreos para almacenar alimentos, un hospital y varios barracones y letrinas para las tropas. La zona quedó anegada en 1949 por la construcción de un embalse y tuvieron que pasar casi tres décadas hasta el inicio de las excavaciones que permitieron una nueva puesta en valor del complejo. Próximo a él hay unas termas que sirvieron, ya en la época romana, de espacio de usos terapéuticos y de ocio. Durante algunos meses el nivel de agua del embalse deja las bañeras completamente sumergidas, pero cuando eso no sucede es posible utilizarlas a cualquier hora del día o de la noche.

Hace unos años descubrió el lugar gracias a una amiga el cineasta Gabriel Azorín (Hellín, Albacete, 1981). Se adentró en las cálidas aguas por la tarde pero se quedó allí hasta la madrugada para disfrutar del baño en un entorno sin luz artificial. Envuelto por el vapor y la oscuridad, el director sintió que la mirada se dirigía de manera natural hacia el firmamento, un paisaje repleto de estrellas desconocido en las ciudades. Supo de inmediato que algún día tendría que hacer en ese lugar una película (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 318, decembro de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.

Apuntamentos sobre a 70ª SEMINCI: Punto de Encuentro

O riso e a faca (Pedro Pinho, 2025)

O RISO E A FACA (Pedro Pinho) - Premio Punto de Encuentro

O grande filme-monumento de 2025, cuxa duración (211 minutos na versión vista en festivais e salas que se estenden até os 320 na montaxe preferida polo director) se corresponde coa súa inmensa ambición narrativa e intelectual: é a obra mestra que necesitabamos sobre as cuestións sen resolver do colonialismo e os múltiples desafíos ambientais, sociais e políticos do presente. Escribirei dela máis estensamente cando se estree en salas no estado español, mais é xusto poñer o foco xa no seu actor protagonista, Sérgio Coragem (que apelido tan acaído!). Sen a fineza coa que compón un personaxe cheo de matices, seducido por un mundo novo que ao mesmo tempo fai evidentes as moitas contradicións nas que se encontra como europeo en África, e sen a súa asombrosa entrega, poucas veces vista no cinema recente, O riso e a faca non sería o que é. Sérgio é, para min, a maior revelación do ano.

ANOCHE CONQUISTÉ TEBAS (Gabriel Azorín) - Premio Especial Fundos

O mellor filme de 2025, o máis xeneroso, emocionante, acolledor e habitábel, mesmo diría que sanador. A partir dun lugar único, as termas de Bande, Anoche conquisté Tebas crea un espazo e un tempo propio capaz de unir épocas diferentes coa vontade de expresar como os sentimentos humanos son os mesmos ao longo de milenios: a necesidade de recibir e dar afecto, o medo a estar só. Unha extraordinaria película sobre a amizade que se converte, ademais, na gran película sobre a noite e a escuridade. Un fito destinado a pasar, de inmediato, á Historia. Podedes ler aquí o artigo que escribín para o Nós Diario.

NINO (Pauline Loquès) - Mención especial Punto de Encuentro

Un mozo de 29 anos descobre abruptamente que ten un cancro de gorxa o cal, unido a un incidente doméstico en condicións normais menor -a perda das chaves da casa- fai que inicie unha espera (ambulante) de tres días até o comezo do tratamento, con encontros e reencontros marcados por un medo á enfermidade que garda case sempre para si. Un punto de partida que fai pensar inevitablemente en Cléo de 5 a 7 de Agnès Varda; de feito, o filme podería chamarse Nino de venres a luns. Pauline Loquès escribe e dirixe con solvencia e achega ideas boas, como o hospital en obras, e sobre todo tira máximo partido do notábel protagonista, Théodore Pellerin. Paga a pena.

LITTLE TROUBLE GIRLS (Urška Djukić)

A primeira longametraxe da eslovena Urška Djukić é unha elegantísima exploración do espertar sexual dunha moza católica de 16 anos, Lucía (excelente Jara Sofija Ostan) durante unha estadía nun convento para ensaiar co coro do que forma parte. Rodeada por outras rapazas máis abertas e ousadas ca ela, a protagonista experimenta a curiosidade e a dúbida polas sensacións que vive, entre a éxtase pola incipiente pulsión erótica cara ao corpo feminino e masculino e a éxtase mística, que ás veces se mesturan (un bico a unha imaxe da Virxe, un encontro cun obreiro espido de aparencia crística), para acabar aceptando con certa naturalidade o desexo (marabilloso o plano final coas uvas). Un valioso "coming of age" filmado con notábel virtuosismo e rigor e unha espléndida fotografía que tira grande partido do formato 1,5:1. Gratísima sorpresa.

A VIDA LUMINOSA (João Rosas)

Após tres curtas (Entrecampos, María do Mar e Cataventos), a primeira longametraxe do João Rosas explora, con intelixencia e ironía, os primeiros e inseguros pasos na vida adulta do seu "Antoine Doinel", o Nicolau ao que encarna Francisco Melo. Entre a fraxilidade laboral e as incertezas amorosas, o personaxe móvese por Lisboa con calma e certo espírito "Nouvelle Vague"; resulta tan simpático como a propia película, un cariñoso retrato xuvenil que serve de hospitalario refuxio contra esa crueldade que non para de ocupar as salas.

Martin Pawley

Apuntamentos sobre a 70ª SEMINCI: Sección oficial

The Mastermind

THE MASTERMIND (Kelly Reichardt) - Espiga de Ouro, mellor fotografía

O novo filme de Kelly Reichardt ten tanto de filme de atracos como outros seus anteriores tiñan de westerns: si, esa é a súa aparencia, mais o que fai é herdar elementos do xénero para levalos a outro territorio, moito máis interesante, no que o relato ou a peripecia importan cada vez menos. O protagonista, un home con estudos artísticos, organiza o roubo de varios cadros dun museo en parte co desexo de mellorar o nivel de vida familiar pola vía rápida (e en parte polo pracer e a simple posibilidade de facelo), mais as cousas vanse torcendo aos poucos e verase obrigado a escapar. A súa fuxida debuxa tamén o baleirado do personaxe, a expresión da súa perda de rumbo e da súa soedade, ou máis ben do seu imposíbel regreso a unha comunidade, que se integra perfectamente nun momento histórico de cambio e perda de inocencia, os EUA da guerra de Vietnam que aparece en forma de noticias de fondo nas televisións e, sobre todo, nas protestas pacíficas nas rúas. A esta criatura capaz de cometer sen pensar accións certamente miserábeis a cineasta non a retrata con crueldade: é tamén un ser impotente e de porvir dubidoso, inconsciente antes que malvado, que se condena a cada paso que dá a un fracaso maior. A espléndida interpretación de Josh O'Connor outórgalle atractivo e fondura, fai del un antiheroe que necesita que alguén lle dea un abrazo ou un sopapo, ou, mellor aínda, as dúas cousas á vez. Kelly Reichardt filma e monta de maneira maxistral, sen artificios inanes; é unha mestra do zurcido invisíbel, sempre refractaria ao exhibicionismo. Para min é a súa película máis valiosa, mesmo por riba de Certain Women (2016) e Showing Up (2022). Vista na estrea en salas comerciais.

MAGALHAES (Lav Diaz) - Espiga de Ouro

É case obrigado salientar o que ten de raro este filme na filmografía de Lav Diaz: dura apenas 160 minutos, é en cor e está protagonizado por unha estrela internacional, Gael García Bernal. Fóra deses pequenos detalles, o resultado encaixa razoabelmente ben no que se pode esperar do cineasta filipino, só que en forma concentrada, cos planos longos e o gusto pola inmobilidade, por facer evidente para o espectador o tempo e a súa duración. Mais tamén é outra cousa, un filme baseado nun personaxe histórico, e iso implica algún grao de narración e de explicación dos feitos, e o equilibrio entre esas dúas almas non acaba de casar ben de todo; a sensación é que a Magalhães lle sobra unha hora ou lle faltan dúas, o cal non significa que non estea chea de grandes virtudes, momentos brillantes (as escenas no barco, por exemplo) e interpretacións que sorprenden por boas (por exemplo o camarada Roger Koza, mais tamén o propio Gael García Bernal, cuxo talento ninguén discute, mais que aquí soubo adaptarse a un estilo completamente diferente do cinema que até agora fixo). Para alén diso, Magalhães expón de forma crúa o desastre humanista que é todo proxecto colonial, a violencia e o absurdo inherente a esas expedicións demasiadas veces contadas como "aventuras épicas" sen tacha. 

MIROIRS nº 3 (Christian Petzold)

Xa está fóra de dúbida que o alemán Petzold é un dos grandes creadores do noso tempo, con Phoenix como unha das cimas do cinema do século XXI. A súa obra, en particular a máis recente (e de ambientación contemporánea), traballa en favor dunha coidadísima depuración que deriva nuns filmes que parecen cada vez máis sinxelos, mais que levan dentro unha inmensa carga de profundidade e funcionan como variacións sobre asuntos vistos en obras anteriores. A idea da suplantación ou da representación dunha outra persoa que era central en Phoenix (nese caso, non tan outra) repítese aquí por medio dunha muller que, tras saír ilesa dun accidente de tráfico no que morre o seu noivo, é acollida por unha familia que ve nela unha vía para sandar a ferida irresolúbel da desaparición dunha filla. Nese xogo de espellos entre a filla que xa non existe e a "nova filla" que aparece, ou entre a familia que non é e unha nova familia posíbel, constrúese un filme elegante e enigmático, que parece sempre a punto de estourar, como se atrás de cada espazo ou situación cotidiana houbera a posibilidade dun misterio por se revelar, e que mesmo houbera espazo para o fantástico, mais acaba por ficar sempre felizmente contido no camiño xusto, guiado por un elenco formidábel no que sobresae, coma sempre, a fabulosa Paula Beer, unha das grandes actrices europeas do presente. 

DUSE (Pietro Marcello)

O procedemento fílmico de O procedemento fílmico de Pietro Marcello comeza a dar sinais de esgotamento. Se en Martin Eden a mestura efervescente de materiais filmados e de arquivo máis a presenza central dun actor en estado de graza (Luca Marinelli) fixeron dela unha alfaia que medra en cada visionado, a operación case mimética que opera en Duse conduce a un resultado moito máis modesto. Relato un chisquiño preguiceiro dos últimos anos da actriz Eleonora Duse, encarnada, con aínda controlada tendencia ao exceso, por Valeria Bruni Tedeschi, a película desaproveita de maneira desconcertadora varios personaxes (dende a filla á que dá vida Noémie Merlant até os de Mussolini e mesmo Gabriele d'Annunzio) e emprega as imaxes de arquivo de xeito rutineiro, como se fose unha obriga asumida sen moita inspiración. Aínda que en conxunto non ergue demasiado o voo, o certo é que se ve con sumo pracer. Probabelmente Marcello non sexa capaz de facer unha mala película. Vista en Cineuropa. 

PILLION (Harry Lighton) - Premio ao mellor actor (Harry Melling)

Pillion ten na súa principal característica a súa principal limitación: consegue converter a relación de sumisión dun mozo necesitado de experiencias cun macho alfa moteiro nun xenuíno "crowdpleaser" para todos os públicos (excepto os moi homófobos). Todo é correcto, en todos os sentidos, empezando pola parella protagonista (Harry Melling, Alexander Skarsgard), mais iso acaba marcando un teito para un filme que pretende ser transgresor. Mentres o vía eu pensaba en Alain Guiraudie ou João Pedro Rodrigues: recoñezo que as comparacións son sempre moi inxustas.

RESURRECTION (Bi Gan)

Talvez hai vinte anos eu adoraría un filme coma este. É evidente o virtuosismo de Bi Gan; a súa inventiva visual parece un pozo sen fondo, mais a pregunta esta vez é "para que". Resurrection é puro exceso de forma mais atrás dela non hai personaxes nin historias con algunha entidade. Nin sequera funciona o bloque "vampírico", un deses "tour de force" nun aparente único e longo plano secuencia que son sinal da casa. Non discuto que as imaxes teñan unha laboriosa calidade e que algunhas sexan espectaculares, mais desta vez non pasan de ser un sofisticado trampantollo.

Martin Pawley

A nosa terra é nosa

Nuestra tierra (Lucrecia Martel, 2025)

O 12 de outubro de 2009 foi asasinado a tiros Javier Chocobar, cacique da comunidade Chuschagasta da provincia de Tucumán, na República Arxentina. O líder comuneiro, canda outros membros do pobo diaguita, defendía o territorio do intento de apropiación por parte dun terratenente, Sergio Amín, que quería explotar unha canteira de laxes. Amín visitou a zona acompañado de José Valdivieso e Luis Humberto Gómez, ex-axentes de policía, e reaccionaron ante a presenza pacífica dos indíxenas abrindo fogo e fuxindo en coche, deixando como resultado o corpo morto de Chocobar e feridas graves aos curmáns Andrés e Sergio Mamani. Houbo que agardar até 2018 para que se celebrase o xuízo por este crime; o veredicto supuxo unha condena exemplar para os tres responsábeis, mais esta non chegou nunca a cumprirse.

Unha característica fascinante e arrepiante ao mesmo tempo da execución de Chocobar é que foi rexistrada en vídeo por un dos verdugos e acabou por ser difundida en Internet. Esas imaxes de baixa resolución foron obxecto de debate e escrutinio público e serviron de proba inapelábel, e a directora Lucrecia Martel intégraas no magnífico documental Nuestra tierra, estreado no Festival de Venecia e que forma parte da programación de Cineuropa (...)

Martin Pawley. Artigo publicado no Nós Diario o 15 de novembro de 2025, sábado. As persoas subscritoras poden ler o artigo completo en liña nesta ligazón.