Foi á volta da rodaxe en Cabo Verde de
Casa de lava que Pedro Costa tomou contacto co barrio de Fontainhas. Traía de
alá, da Ilha de Fogo, correspondencia para os emigrantes que moraban en
Lisboa; o reparto das cartas supuxo o descubrimento dese lugar e a súa
xente e diso acabou nacendo un novo filme,
Ossos, que foi unha
revelación, un final e un principio. O grande artificio xa non servía:
as cámaras de 35mm, o equipamento de luz e son e o barullo que implica
unha produción típica, por pequena que sexa, entraban en contradición
estética e ética co obxecto rexistrado. No sucesivo sería preciso
ensaiar un método diferente. Sería preciso intimidade, dedicación,
convivencia diaria; sería preciso tempo e traballo, rigoroso e
sistemático. Paradoxalmente, a ruptura co procedemento convencional e a
redución da equipa ao mínimo devolvía certo clasicismo, o regreso á
noción do cinema coma oficio e a rutina dunha xornada laboral por
cumprir, unha visión no fondo non moi afastada do vello sistema de
estudios do Hollywood dos anos 30 e 40. Iso foi
No Quarto da Vanda.
Facer horas, ollar, escoitar, aprender.
O seguinte paso foi
construír a verdade dende a ficción.
Juventude em marcha, unha
revolución, deunos a coñecer a Ventura, un dos moitos caboverdianos de
Fontainhas recolocados nas vivendas brancas, sen personalidade, de Casal
da Boba. Entre eses dous lugares, en diálogo con personaxes do pasado e
do presente, discorría un filme de beleza extrema, fantasmal, unha
demostración de humanismo e dignidade. A aposta radicalízase agora no
fermosísimo enigma que é
Cavalo Dinheiro, relato soñado ou delirio dun
Ventura máis vello e enfermo cuxa memoria fica ligada ao 25 de abril. O
reverso dese día de esperanza e liberdade é un 25 de abril de medo e
incerteza para os inmigrantes que viñeran das colonias, obreiros
apavorados ante a posibilidade de seren presos ou expulsados, inquietos
ante un futuro convulso. Pasaron xa corenta anos mais segue a ser unha
memoria moi viva: non hai onte e hoxe, é todo o mesmo na cabeza de
Ventura. Canda el, Vitalina, que só dá chegado a Lisboa tras a morte do
marido, xa demasiado tarde.
Cavalo Dinheiro é un coro de espectros e
zombies cargados de sufrimento e dor, de sacrificios e derrotas. Homes e
mulleres coas cicatrices das ilusións perdidas a camiñaren entre ruínas
e sombras, sempre á marxe da Historia, invisíbeis. Unha fantasía
expresionista que engrandece as posibilidades da imaxe dixital,
arte
povera que Costa sublima a forza de depuración absoluta, de “obscurecer a
obscuridade”, de poñer quitando. A forza de tempo e traballo, digámolo
máis unha vez. O resultado é un exorcismo colectivo, unha experiencia
sensorial que nos abala e transforma, unha obra maior que inspira, sobre
todo, palabras de agradecemento. Palabras que é xusto
repetir sempre
que houber ocasión: Obrigado, Pedro. Obrigado, Ventura. Obrigado,
Vitalina.
Martin Pawley. Texto para a folla de sala da proxección de Cavalo Dinheiro no programa Há Filmes na Baixa do Porto/Post/Doc.
