Tripla presenza galega no FIDMarseille

O Festival Internacional de Documentais de Marsella, mais coñecido como FIDMarseille, pasa por ser, segundo a crítica internacional, o festival de documentais máis importante do mundo. Anualmente esta cidade do Mediterráneo acolle unha das propostas máis arriscadas do panorama cinematográfico sen marcarse ningunha clase de acoutamentos. O FID acusa a perspectiva da alma do festival, o seu director: Jean-Pierre Rehm. Ao longo das 25 edicións realizadas ata o momento este evento converteuse nun excelente calidoscopio sobre os rumbos que está a tomar esta forma fílmica.

Á convocatoria anual do FID achéganse as propostas máis sorprendentes de todo o mundo e Rehm e o seu equipo son os encargados de seleccionalos. A súa escolma pon no mapa as obras máis singulares sen ter en conta a súa procedencia e a súa escala. A esta cita, a principios de xullo, da cidade gala acoden programadores e críticos de todo o planeta para esculcar con detemento a grella de programación. Un filme que se proxecta en Marsella pode ver asegurada a súa repercusión mundial pois alí nacerá con certeza unha máis que interesante vida polo circuíto de festivais internacionais.

A presenza do cinema galego non é estraña. O que se denomina Novo Cinema Galego empregou o FIDMarseille como altofalante para facerse visible e lexitimarse. Polas súas pantallas pasaron Vikingland de Xurxo Chirro en 2011, Electro-class de Maria Ruído en 2012 e VidaExtra de Ramiro Ledo en 2014. Mais na edición do presente ano vaise dar algo extraordinario: tres cineastas galegos estarán presentes no FID. Por un lado no FIDLAB, o encontro de financiamento, estaremos representados co próximo proxecto de Lois Patiño, Tempo Vertical. Nunha sección paralela teremos a mediometraxe de Alberto Lobelle Día da Victoria. E finalmente na competición á mellor ópera prima está o Jet Lag de Eloy Domínguez Serén.

Esta confluencia do Novo Cinema Galego dá moito que pensar. Por un lado hai que valorar que este tipo de cinematografía galega é unha das máis representadas polo que ten de risco, creatividade e calidade. Probablemente a cultura galega nunca sospeitou atopar nestes creadores os mellores embaixadores para facerse visible no mundo. E chegados a este punto precísase puntualizar se corresponde a esta potencialidade o escaso apoio que lle dá a Xunta de Galicia. Este Novo Cinema Galego puido existir gracias ás chamadas axudas de talento. Mais en 2012 se eliminaron e posteriormente volveron moi recortadas e alteradas na súa esencia.

Con esta análise ábrese unha serie de interrogantes á cal os actuais responsables da política audiovisual da AGADIC dan a calada por resposta. Por que non se apoia decididamente ao Novo Cinema Galego? Hai algún impedimento para pendurarse as medallas que consegue este tipo de cinema? Se avaliamos o apoio económico, os logros culturais e a repercusión internacional, por que non se re-pensa o modelo de axudas á produción cinematográfica? Se o Novo Cinema Galego ten que estar continuamente xustificando a súa existencia,  por que non fai o mesmo o cinema industrial galego? Que réditos culturais arrastra o cinema industrial galego? Onde existe maior internacionalización, cos logros do Novo Cinema Galego ou coas misións comerciais dos produtores?

É certo que este artigo non existiría se non se producira o éxito desta tripla presenza galega en Marsella, mais non cabe outra que, unha vez máis, sacar peito e reclamar maior xustiza con estes creadores que poñen Galicia no mundo. De maneira paradoxal nunca recibirán unha Medalla Castelao pola proxección internacional que fan da cultura galega mais o que nunca lle poderá negar ninguén, nin os máis oufanos na materia (que os hai), é o lugar predominante que ocupan no decurso da historia do cinema galego.

Xurxo González

Neil Young escribe sobre Vikingland de Xurxo Chirro

Nunha ampla crónica sobre o FIDMarseille, o prestixioso crítico Neil Young destaca de maneira eloxiosa o filme de Xurxo Chirro Vikingland. Aquí lles deixo unha tradución apresurada das palabras de Neil Young (o orixinal en inglés, aquí):

(...) De feito, a práctica totalidade das obras seleccionadas para o FID son rarezas mesmo para a maioría dos centros culturais de Gran Bretaña -dados os imperativos económicos do sistema de distribución, é realmente o único dos festivais de cinema que se pode permitir darlle unha oportunidade a un proxecto que soa tan salvaxemente esotérico coma, por exemplo, Vikingland de Xurxo Chirro.

Despois de descubrir por casualidade un lote de fitas VHS na sección de estudios locais da biblioteca da súa vila, Chirro decatouse de foran filmadas durante 1993/94 por Luís Lomba -coma Chirro, nativo da rexión española de Galicia- durante o tempo que traballou baixo cuberta nun ferry danés/alemán. O que comeza coma unha broma inxenua e banal con estilo de vídeo caseiro (e que provocou varias escapadas antes da metade na segunda proxección pública) medra con forza para volverse máis intrigante a medida que Lomba explora as capacidades da cámara. As imaxes sen cortes do seu traballo que rexistra recordan o vídeo-arte experimental -e durante os enigmáticos interludios no camarote intuímos un individuo máis introspectivo que o nacho despreocupado que coñecen os seus compañeiros.

A Vikingland deulle forma evidentemente Chirro -en capítulos inspirados (mesmo no título) polos interludios de non-ficción do clásico mariño de Herman Melville Moby-Dick. Mais isto é un Moby-Dick sen balea, sen Ahab -e os seus inquietantes e inesperadamente resoantes resultados quizais lle deban como mínimo outro tanto ás parábolas psicolóxicas do mariñeiro-escribán Joseph Conrad.

Aínda que perdura con sorprendente forza na memoria (para todos aqueles que a vimos até o final, un segundo visionado pareceu inmediatamente desexábel), Vikingland non foi o máis logrado debut do FID 2011. Esa honra perténcelle a How I Filmed The War de Yuval Sagiv, que foi -por incríbel que pareza- exhibido por primeira vez fóra do seu país de orixe, Canadá, onde se estreou en maio de 2010 (...)

Tradución: Martin Pawley 

Mirada con salitre

Nunha secuencia capital de Vikingland, o seu magnético protagonista, Luís Lomba O Haia, a medio camiño entre Robert de Niro e Harvey Keitel, grávase a si mesmo mentres almacena cun compañeiro –por certo, pai do autor do filme– latas de cervexa no barco onde os dous traballan. A cámara está pousada nun palé que seguramente non ten posto o freo e por iso nun certo momento comeza a moverse con suavidade á maneira dun preciso travelling. Cando se detén, o que rexistra a cámara é un cadro perfecto, unha composición modélica cunha ringleira de xanelas que evoca unha tira de celuloide. O plano mantense fixo durante uns cen segundos mentres o labor prosegue fóra de campo, até que o protagonista se decata do que sucedeu e corrixe o plano para rexistrar, até o final, o cargamento das bebidas.

Son sete minutos e medio electrizantes, rabiosamente contemporáneos, atravesados polo azar que penetra na escena para mellorala. Mais coa importancia do azar pasa como coa beleza, que hai que saber detectala. As imaxes que tomou O Haia durante seis meses –unha marea– coa intención de revelarlle ás persoas máis próximas a vida cotiá no barco son magníficas, mais o que as transforma nunha gran película é o talento de Xurxo Chirro, cineasta con pasado mariñeiro que xa demostrara intuición, rigor e retranca nas súas curtametraxes e que ao ingresar no grupo de elixidos por Jean-Pierre Rehm, programador do FIDMarseille, dá un salto adiante que o coloca na primeira división mundial do documental. Sempre queda alguén para contar a historia, coma o Ismael de Moby Dick. Desta volta esa persoa é da Guarda e soubo desvelar un tesouro no que para moitos non pasaría de ser un feixe de vídeos caseiros.

Martin Pawley. Publicado o venres 3 de xuño en Xornal de Galicia

O poeta con retranca

O Festival de Cine Documental de Marsella (FIDMarseille) premia na súa historia –a tal hora, 21 edicións– a cineastas da importancia de Frederick Wiseman, Patricio Guzmán, Eduardo Coutinho, Péter Forgács, Jia Zhang Ke, Wang Bing ou Raya Martin. Detectando á perfección as tendencias creativas da mellor non ficción contemporánea, unha peza singular como Vikingland (2011), “idea e manipulación” de Xurxo Chirro, atopa lugar idóneo para a súa estrea mundial. De novo unha inmersión moderna e a subversión do (suposto) retraso estético audiovisual galego a cargo dun autor precedido de notables –e coherentes– pezas, desde a desternillante Os señores do vento ás sabiamente contemplativas 13 pozas e 36/75.

Pletórica e inzada de humor, Vikingland, transposición máis ca libre do Moby Dick de Herman Melville, provén do material acumulado produto das gravacións persoais atopadas ao mariñeiro Luis Lomba O Haia e realizadas entre outubro de 1993 e marzo de 1994. Chirro engarza coa mellor tradición da remontaxe, procurándolles un novo sentido ás (sorprendentes) imaxes e fundindo con sagacidade diario, epístola, ensaio e apropiacionismo, ao tempo que artella un fresco discurso sobre a condición da mirada, o efecto de representación e as consecuencias do metarrelato.

Sostida sobre un dispositivo narrativo equilibrado –camiño cara á saudable abstracción-, o colosal demiurgo que é O Haia, auténtico ladrón de miradas, obtén momentos de antoloxía –vid. o zapeo karaoke do camarote ou a cea de Noiteboa– e unha impresión de autenticidade non exenta de reflexión que sortea hiperbólicos marcos teorizantes para acadar un goce multidimensional.

José Manuel Sande. Publicado en Xornal de Galicia o 2 de xuño de 2011

Póster de "Vikingland"

Deseño de Marta Cortacans para o filme Vikingland de Xurxo Chirro. Estrea mundial no FIDMarseille 2011 na competición internacional.