A derradeira película

La Petite Vendeuse de Soleil (Djbril Diop Mambety, 1999)

A edición número 33 do Curtas Vila do Conde, que se celebra estes días, dedica un suxestivo ciclo aos filmes finais de grandes cineastas que, por razóns moi diversas -«por mero acaso, ou por razões de saúde, por uma vontade de experimentação, por questões orçamentais ou por um afastamento progressivo dos centros de decisão», di o catálogo- resultaron ser curtametraxes. Non son poucos os exemplos, incluído o mestre de mestres, John Ford, cuxa filmografía remata con Chesty (1970), aproximación documental a un condecorado xeneral estadounidense a anos luz das longametraxes que o fixeron inmortal, ou King Vidor, quen pechou a súa obra con dúas curtas claramente á marxe, o ensaio sobre metafísica Truth and Illusion (1964) e o seu encontro co pintor Andrew Wyeth The Metaphor (1980).

A selección do Curtas abrangue case noventa anos a partir de 1936, data de realización de Le Retour à la Vie, a curta militante que co-realizou Germaine Dulac con Jean Brérault e François Moch para narrar como a filla dun agricultor convence o pai de investir os aforros e apoiar con espírito comunitario o relanzamento económico nun contexto de desemprego e crise no rural. Fascinante é Hello Out There (1949) do director de The Bride of Frankenstein James Whale, cuxa carreira xa declinara moito atrás, que aquí adapta un texto teatral de William Saroyan ambientado nun único escenario -unha prisión- e exaxera a súa natural tendencia ao expresionismo. 

Antes de iniciar a súa lendaria parzaría con Emeric Pressburger, o británico Michael Powell filmou en 1937 The Edge of the World en Foula, unha das Illas Shetland, que se inspiraba no despoboamento real doutro arquipélago escocés, St. Kilda. Catro décadas despois Powell regresou ao escenario da rodaxe xunto co actor protagonista, John Laurie, para se reencontraren coa veciñanza que colaborara na produción e crear unha sorte de autohomenaxe e/ou celebración do cinema, Return to the Edge of

the World (1978), que inspira un feliz entusiasmo. Outro xenio maior, o alemán Douglas Sirk, redefiniu nos anos cincuenta as regras do melodrama por medio dunha colección impagábel de obras mestras –

Magnificent Obsession, 1954; All That Heaven Allows, 1955; Imitation of Life, 1959, entre outras– que combinaban o atrevemento no manexo de materiais de alta carga sentimental coa habilidade para explorar as gretas da sociedade do seu tempo, do machismo á discriminación racial. Nos 70 realizou tres

filmes con estudantes da escola de Alemaña na que daba aulas, entre eles Bourbon Street Blues (1979), que converte nunha maxistral rareza unha peza de Tennesse Williams ambientada nunha pensión de mala morte. Na conversa entre a caseira (Doris Schade), unha muller alcohólica (Annemarie Düringer) e un suposto escritor (Rainer Werner Fassbinder) desvélase a necesidade das ilusións, mesmo que foren imposíbeis, para resistir unha realidade sórdida, ou, como se pon en boca de Fassbinder, "non hai mentiras, excepto aquelas que alguén precisa para sobrevivir".

O senegalés Djibril Diop Mambéty retratou con ánimo transgresor e estilo rupturista o desencanto da xuventude poscolonial en Touki Bouki (1973), cuxa intrínseca mala uva reaparece con cotas aínda maiores de causticidade en Hyènes (1986). N'A pequena vendedora de Sol (1999) optou por un rexistro

máis tenro sen renunciar ao espírito crítico a través dunha nena con problemas de mobilidade que se abre oco como vendedora ambulante de xornais entre os moito máis áxiles mozos que percorren as rúas co mesmo obxectivo. Estreado postumamente após a súa prematura morte por un cancro, a película é un canto de resistencia e disidencia dende a diversidade de contaxioso optimismo.

Tamén entran na categoría de póstumos o documental de Roberto Rossellini sobre o Centro Pompidou de París, Beaubourg, centre d'art et de culture (1977), enésima proba da emocionante fe do pai do neorrealismo no valor do coñecemento e da súa confianza no poder do audiovisual para a formación das masas; e por suposto o díptico de 2024 que cerra a obra magna de Jean-Luc Godard. Dunha banda está Exposé du Film Annoncé du Film "Scénario", a apaixonante descrición que fai o director francés aos

seus colaboradores mediante unha serie de cartolinas ilustradas preparadas a man de como vai ser o futuro filme, Scénarios, a outra entrega do díptico, ou máis ben o que agora resta del, unha colaxe de imaxes e sons na liña do último Godard que contén, ademais, o derradeiro plano do cineasta vivo na véspera da súa voluntaria morte asistida.

Martin Pawley. Artigo publicado orixinalmente no Nós Diario o 18 de xullo de 2025, sexta feira. 

Entrevista con David Odiase

Escritor, performer e investigador, David Odiase é uma das vozes mais atentas da nova geração de autores africanos. A sua obra — que cruza literatura, performance e cinema experimental — investiga questões de identidade, pertença e herança colonial, revelando como o tempo e a memória se entrelaçam nos corpos e nas narrativas. Vencedor de diversos prémios em certames de poesia performativa, os seus textos foram publicados em antologias como Black Rootedness (West Africa to West Oakland poetry exchange) e Poeticon. Atualmente vive na Alemanha e é curador do coletivo literário TrueMyVoice, que reúne mais de 500 jovens escritores e escritoras da Nigéria. 

David Odiase passou recentemente por Galiza para participar no ciclo de recitais poéticos Poetas Di(n)versos, dirigido na Corunha pela escritora Yolanda Castaño. Nesta conversa com Martin Pawley, entre Galiza e Alemanha, Odiase fala sobre o poder do spoken word, as feridas do colonialismo, o papel político da linguagem, o seu amor pela performance e a importância de imaginar futuros possíveis.

Antes de máis, bo día e obrigado pola túa amabilidade ao facilitarme esta entrevista. Gostaríame que fales de cando, como e por que comezas a facer poesía, e especificamente no ámbito da “spoken word”, da poesía como acto performativo.

Góstame pensar que fago poesía dende que era moi novo. Durante os primeiros sete anos da miña vida eu fun o único fillo, e o meu pai mercaba para min libros. Nalgún momento, ao ler estas novelas, quixen crear as miñas historias propias, e aí foi onde a poesía comezou para min. Empecei a escribir poesía con lapis e papel e co andar dos anos converteuse en algo consistente na miña vida. Cando entrei na secundaria, empecei a escribir aínda máis. A ironía é que eu estaba nun curso de ciencia. En Nixeria na secundaria tiñas que elixir entre o curso de ciencias, o de arte ou o de comercio, eran as tres categorías que tiñamos. Eu fun ao de ciencias porque quería aprender moito, mais dalgún xeito descubrín, na secundaria e aínda despois, que eu escribía poesía mesmo cando estaba no laboratorio. Chegou un punto en que me decatei de que precisaba máis da miña poesía. Empecei a sentir a necesidade de interpretar os meus poemas. Todo veu por escoitar xente no Youtube, ver vídeos, ir a eventos de poesía. En Nixeria tiñamos os “poetry slam”, competicións de poesía recitada, nos que comecei primeiro a asistir e logo a participar. Eu era un pouco tatexo, sempre repetía as palabras unha e outra vez, tiña dificultades para pronunciar as palabras, así que tiven que traballar moito, adestrar moito. Comprendín que a poesía performativa era o que quería facer; sempre estaba a escribir no papel, mais ao ver actuacións de poetas sentía que era iso o que quería, e así se iniciou todo. Agora fago moitas cousas, por exemplo, fago filmes poéticos, filmes-performance. A miña actividade xa non se limita a actuar diante dun micrófono e abrangue tamén a investigación. Fago moita investigación para producir a miña obra, investigación académica, investigación na actuación, investigación de campo (...)

Martin Pawley. Pode lerse a entrevista completa no sitio web da revista Quiasmo. Artes, letras e ciência. Na mesma revista pode lerse a conversa orixinal en inglés. 

Revelación de la noche

Los artículos de António Guerreiro en el diario portugués Público son una lección semanal que nos reconcilia con los valores más nobles de la prensa.

* * *

Night Music (Stan Brakhage, 1986)

El periódico portugués Público es para mí, y con mucha diferencia, el mejor de los que se editan en la península, en parte gracias a su cuaderno de los viernes, Ípsilon, en el que aún es posible leer textos de extensión generosa. El día que escribo estas líneas Ípsilon dedica seis páginas a una exposición de fotografías sobre el Portugal post-25 de abril y otras cuatro a una excelente entrevista de Jorge Mourinha al catalán Albert Serra (por la llegada a las salas de cine del país vecino de su obra maestra Tardes de soledad), despliegues que infelizmente son ahora infrecuentes en la prensa de papel. Una lectura pertinente cada viernes es la colaboración semanal de António Guerreiro, Acção Paralela. Crítico literario, editor de la revista Electra y profesor invitado de la Facultad de Bellas Artes de la Universidad de Lisboa, las crónicas de Guerreiro ofrecen una mirada siempre inteligente sobre el estado del mundo a través de artículos universales e intemporales por la calidad y precisión de su prosa y la perspicacia de sus análisis. A menudo expone su preocupación por la conservación de la naturaleza, que incluye, y eso sí que es inusual, el interés (y la crítica) hacia la contaminación lumínica, que él mismo reconoce una consecuencia de su atención al trabajo del investigador Raul Cerveira Lima, con quien mantiene desde hace unos años un «diálogo intermitente» (...)

Martin Pawley. O artigo completo pode lerse na sección "La noche es necesaria" da Revista Astronomía, número 313-314, xullo-agosto de 2025. As persoas subscritoras poden acceder á revista no seu sitio web.